"Dit is geen wetenschap, maar een kermisattractie"
In dit artikel:
Professor chemie Jaap Hanekamp en hoogleraar waarschijnlijkheidsrekening Ronald Meester willen dat Wageningen University & Research (WUR) rapport 3504 over pesticiden in terrestrische Natura 2000-gebieden intrekt. Volgens hun op 3 november gepubliceerde analyse beantwoordt het rapport zijn eigen onderzoeksvragen niet en is de wetenschappelijke onderbouwing onvoldoende. De twee benadrukken dat hun kritiek niet gaat over de vraag hoeveel pesticiden aanvaardbaar zijn, maar over de kwaliteit van de gebruikte wetenschap.
Minister Femke Wiersma (LVVN) presenteerde het WUR-rapport op 13 februari 2026 aan de Tweede Kamer. Het onderzoek was uitgevoerd na een uitspraak van de Raad van State van 2 april 2025 over lelieteelt nabij een Natura 2000-gebied in Drenthe. De Raad oordeelde toen dat onvoldoende was onderbouwd dat pesticiden geen gevolgen voor het natuurgebied zouden hebben. De WUR onderzocht welke stoffen in bodem en planten worden aangetroffen, hoe ze natuurgebieden bereiken en of de gemeten concentraties risico’s vormen voor bodemorganismen. Media, waaronder Vroege Vogels, concludeerden dat het rapport risico’s bevestigde en aanleiding gaf om het pesticidengebruik snel terug te dringen.
Hanekamp en Meester stellen dat de gebruikte gegevens niet goed herleidbaar zijn en stoffen bevatten die volgens hen niet aan Nederlandse landbouw kunnen worden gekoppeld. Zij noemen onder meer bifenil, antrachinon en difenylamine, die ook afkomstig kunnen zijn van toepassingen bij citrusfruit, als vogelwerend middel of bij de opslag van fruit. Daarnaast zou de WUR gegevens hebben gebruikt uit een rapport van De Vlinderstichting dat in 2025 offline werd gehaald en niet duidelijk in het WUR-rapport wordt vermeld. Het RIVM waarschuwde in een beoordeling van een conceptversie al dat dit onderzoek methodologisch tekortschiet en dat conclusies over risico’s er niet te zwaar op mochten leunen. Volgens de critici is de bron in de eindversie uit de tekst verwijderd, maar zijn de gegevens wel in de analyse blijven zitten.
Ook de risicoanalyse vinden de twee ondeugdelijk. Om te bepalen wanneer pesticiden gevaarlijk zijn, gebruikte de WUR volgens hen een veiligheidsfactor van duizend. Die keuze zou niet empirisch zijn onderbouwd en de uitkomsten sterk bepalen. Volgens Meester zouden andere factoren tot wezenlijk andere conclusies leiden. Het RIVM adviseerde eveneens terughoudendheid met stellige uitspraken over ecologische risico’s.
De WUR koppelde aan het onderzoek aanbevelingen over betere metingen, de verspreiding van pesticiden, grotere afstanden tussen landbouwgrond en natuurgebieden en vermindering van het gebruik. Hanekamp en Meester vinden die beleidsadviezen niet gerechtvaardigd door de analyse en waarschuwen dat zwakke wetenschap zo direct kan doorwerken in rechtspraak en beleid. Ze hebben hun kritiek naar de onderzoekers en de WUR gestuurd, maar zeggen geen inhoudelijke reactie te hebben ontvangen. Een WUR-woordvoerder noemde de kritiek tegenover De Andere Krant “semantische retoriek” en gaf verder geen commentaar. De kwestie past volgens de auteurs in bredere zorgen over de onafhankelijkheid van WUR en de invloed van beleidsdoelen op onderzoek.
Vandaag Inside: Jan Paul van Hecke hard na 5-0-nederlaag: ‘Een dieptepunt voor het Nederlandse voetbal!’