Dit is de maatschappelijke waarde van topsport

In dit artikel:

Het Mulier Instituut onderzocht welke maatschappelijke waarden topsport kan opleveren en formuleerde zes afzonderlijke waardes die bepalen hoe topsport bijdraagt aan de samenleving. Dit onderzoek — onderdeel van de start van het ZonMw-project MOOI in Beweging — combineert literatuurstudie en expertgesprekken en moet beleid en financiering helpen beter af te stemmen op maatschappelijke doelen.

De zes vastgestelde waarden:
- Inspiratiewaarde: topsporters kunnen als rolmodel dienen, maar het vaak geclaimde trickle-down-effect — dat hoge prestaties automatisch tot meer participatie leidt — is nauwelijks aangetoond (behalve in enkele gevallen). Inspiratie werkt meestal alleen wanneer die doelgericht wordt ingezet binnen bredere programma’s en strategieën.
- Belevingswaarde: sportkijkers ervaren plezier, spanning en voldoening bij het volgen van topsport. Dit draagt bij aan welzijn, vooral bij fanatieke aanhangers, maar de intensiteit van die beleving verschilt per doelgroep.
- Verbindende waarde: topsport kan gevoelens van nationale trots en saamhorigheid stimuleren (het ‘oranjegevoel’), maar die verbondenheid blijkt vaak van korte duur. Onder welke omstandigheden identificatie en langdurige binding optreden, is nog onduidelijk.
- Economische waarde: topsport genereert inkomsten via merchandising, tickets, mediarechten en lokale bestedingen — KPMG schatte zo’n 700 miljoen euro in 2019 — en trekt investeringen in infrastructuur aan. Tegelijk zijn werkgelegenheidseffecten vaak tijdelijk en hangt veel financiering van commercie, loterijen of controversiële sponsors af, terwijl relatief weinig middelen naar coaching, talentontwikkeling en veiligheid gaan.
- Sociaal-culturele waarde: binnen topsport spelen normen en cultuur een rol; er zijn voorbeelden van ongewenst gedrag en structurele problemen zoals racisme in betaald voetbal. Topsport kan zowel uitsluiting bevorderen als juist integratie en fair play stimuleren.
- Ontplooiingswaarde: topsporters ontwikkelen vaardigheden (doorzettingsvermogen, timemanagement, doelgerichtheid) die later in de maatschappij van nut zijn; uit een meting in 2019 gaf 82% van oud-topsporters aan dat hun carrière positief uitpakte voor hun maatschappelijke loopbaan. Tegelijk ervaart veel sporters zorgen over de overgang na hun sportcarrière en belemmering van opleiding; een duale carrière met studie en begeleiding vergroot de waarde.

Conclusie en vervolg: maatschappelijke winst door topsport ontstaat niet vanzelf en is vaak tijdelijk. Actief beleid en gerichte programma’s zijn nodig om positieve effecten duurzaam te maken. Er is meer onderzoek vereist naar wanneer en voor wie welke waarde optreedt; het MOOI in Beweging-programma en het daaruit voortgekomen Blue Shift-project gaan de komende jaren specifiek de inspirerende en verbindende effecten nader bestuderen.