'Dit gaan we terugzien op straat': critici verwachten meer daklozen en drukte bij opvang als gevolg van EU-migratiepact

In dit artikel:

Het vorige week in werking getreden Europese migratiepact heeft directe gevolgen voor asielzoekers en statushouders die al in Nederland verblijven, en levert extra druk op lokale opvang in steden als Amsterdam. In het Wereldhuis, een dagopvang voor ongedocumenteerden in de binnenstad, merken medewerkers nu al aanhoudende overbelasting; coördinator Pablo Eppelin Ugarte vreest dat de nieuwe regels de toestroom verder zullen aanwakkeren en dat de gevolgen zichtbaar worden “op de straten van Amsterdam”.

Het pact brengt de ingrijpendste hervorming van het Europese asielstelsel in decennia: verzoeken van mensen uit zogenoemde veilige landen moeten vaak buiten Europa worden afgewacht in speciale centra aan de buitengrenzen; afgewezen aanvragers moeten snel worden teruggestuurd; de onbeperkt geldende verblijfsvergunning verdwijnt; en gezinshereniging wordt moeilijker. Procedures moeten veel sneller verlopen, waarbij eerdere waarborgen zoals een medisch onderzoek, rusttijd en directe toegang tot een advocaat niet meer verplicht zijn.

Critici waarschuwen dat deze versnelde aanpak tot fouten en onterechte afwijzingen kan leiden, met concrete lokale effecten: meer mensen zonder recht op opvang die niet naar huis kunnen en uiteindelijk op straat belanden. Vluchtelingenwerk-expert Myrthe Wijnkoop voorziet een groei van die groep, terwijl asieladvocaat Maartje Terpstra waarschuwt dat het schrappen van onbepaalde verblijfsvergunningen integratie ondermijnt — mensen verliezen toegang tot hypotheken en vaste arbeidscontracten, wat demotiverend werkt.

Specifiek in Amsterdam is al een toename zichtbaar van Dublinclaimanten: asielzoekers die via een ander EU-land Europa binnenkwamen en later naar Nederland doorgereisd zijn. Waar zij voorheen na 18 maanden alsnog elders asiel konden aanvragen als teruggave niet plaatsvond, loopt die termijn onder het nieuwe pact op tot drie jaar, waardoor mensen langer ondergedoken kunnen blijven en kwetsbaar raken. Tegelijk worden lopende zaken van ongeveer 54.000 mensen teruggezet op de stapel; minister Bart van den Brink en de IND verwachten dat de wachtlijst pas over circa drie jaar is weggewerkt.

De lange behandelingstijden en onzekerheid leiden al tot humane en veiligheidsproblemen: noodopvangfuncties worden langdurig gebruikt in plaats van tijdelijk, er zijn meldingen van suïcidale gedachten en incidenten in de stad — recente toename van gewelddadige dieven werd deels gekoppeld aan jonge, uitzichtloze asielzoekers. Vluchtelingenwerk roept steden op na te denken over werkbare lokale oplossingen voor alleenstaande jongeren en anderen zonder perspectief, omdat de gevolgen van het EU-beleid zich vooral op straat en in gemeentelijke voorzieningen zullen manifesteren.