Discussie over oversterfte door coronavaccins laait weer op
In dit artikel:
In 2025 overleden in Nederland 173.000 mensen — ruim meer dan de circa 161.000 doden die het CBS in 2017 (voor de pandemie) als verwachting had berekend. Die hogere sterfte zet discussie en onrust in de samenleving recht tegenover elkaar: een deel van het publiek en enkele onderzoekers schrijft oversterfte toe aan bijwerkingen van de coronavaccins, anderen wijzen op meer prozaïsche oorzaken zoals uitgestelde zorg en gevolgen van doorgemaakte coronabesmettingen.
Vorige week vond in Pathé Tuschinski in Amsterdam de première plaats van De stilte schreeuwt, een documentaire van Frank de Rooij over vermeende schade en oversterfte door coronavaccinaties. De zaal was bijna vol (ruim 700 bezoekers). Op het evenement waren prominente kritische stemmen aanwezig — onder wie ex-Kamerlid Wybren van Haga en opiniemaker Maurice de Hond — en het alternatief mediakanaal Lighthouse TV verzorgde het programma. In de film vertellen onder anderen vier vrouwen dat zij ernstige klachten hebben na vaccinatie en dat hun klachten niet door de overheid worden erkend; anderen, zoals forensisch patholoog Frank van de Goot, noemen vondsten (onder meer spike-eiwit) die volgens hen nader onderzoek rechtvaardigen.
Het CBS en reguliere wetenschappers blijven echter terughoudend in het trekken van conclusies over vaccins als oorzaak van de oversterfte. Demograaf Ruben van Gaalen wijst erop dat levensverwachting als maat post-pandemische fluctuaties laat zien en dat herstel langzamer verloopt dan vóór corona, vooral bij vrouwen. Mogelijke verklaringen zijn uiteenlopend en vragen nadere, zorgvuldige analyse over langere perioden. Ook bestaan er wel onderzoeken die incidentele dodelijke bijwerkingen van vaccins rapporteren, maar die tonen geen breed, causaal verband dat oversterfte verklaart. Van Gaalen merkt bovendien op dat landen als België en Zweden — met een hogere vaccinatiegraad — het herstel van levensverwachting juist sneller zagen, wat het beeld van een breed verzwakkend effect van vaccinaties compliceert.
Critici laten het er niet bij zitten: er loopt onder meer een civiele procedure in Leeuwarden van mensen die vaccinatieschade claimen en politici en publieke figuren aansprakelijk willen stellen. Maurice de Hond suggereerde publiek dat het CBS sterfgevallen zou 'wegmoffelen' door rekenwijzen te veranderen; het CBS ontkent dat dit een verdoezeling betreft. Forensische en medische stemmen in de documentaire pleiten voor grootschalig, internationaal onderzoek, maar andere experts — onder wie microbioloog en voormalig OMT-lid Andreas Voss — merken op dat een retrospectieve studie naar vaccinatieschade methodologisch lastig is zonder vooraf geselecteerde cohorten en nulmetingen. Voss benadrukt dat vaccins algemeen veel levens hebben gered, terwijl hij ook erkent dat bij sommige mensen bijwerkingen kunnen optreden.
De discussie wordt gevoed door emotie en wantrouwen: veel betrokkenen verwerken nog de ervaringen uit de pandemie en zoeken aantoond bewijs voor geleden schade. Eind mei starten in de Tweede Kamer openbare verhoren van de parlementaire enquêtecommissie corona, waarin de rol van kabinet en parlement bij de vaccinatiecampagne wordt onderzocht. De documentairevertoning was niet goedkoop (kaartjes 75 euro) en opbrengsten worden gebruikt voor nóg een kritisch filmproject, ditmaal over de lab leak-theorie rond Wuhan — een aanwijzing dat het debat en alternatieve onderzoeksagenda's voorlopig doorgaan.