Directie wil dat het Nationaal Archief weer in zichzelf keert

In dit artikel:

Bij het Nationaal Archief is grote onrust ontstaan over plannen van rijksarchivaris Afelonne Doek. Bijna de helft van het personeel stuurde de directie een brief die volgens de auteur dicht bij een motie van wantrouwen komt. Doek zou de publieksgerichte taken willen beëindigen, samen met plaatsvervangend algemeen directeur Tom de Smet en directeur Veranderingsmanagement Ria Westendorp.

Volgens de beschreven plannen stopt het Nationaal Archief met tentoonstellingen, onderwijsprojecten en historisch onderzoek. Ook archieven van niet-overheidsinstanties zouden niet langer worden opgenomen. De instelling moet zich weer uitsluitend richten op het verzamelen en ordenen van overheidsarchieven. Geldgebrek wordt daarvoor als reden genoemd.

De auteur schetst hoe archieven vroeger gesloten en moeilijk toegankelijk waren. Daartegenover staat de huidige werkwijze van het Nationaal Archief in Den Haag, waar bezoekers welkom zijn, catalogi grotendeels digitaal kunnen raadplegen en in goed uitgeruste studiezalen documenten kunnen onderzoeken. Ook provinciale en gemeentelijke archieven proberen burgers actief bij hun collecties te betrekken, onder meer rond de Open Monumentendagen over twee weken.

De plannen hebben daarom niet alleen binnen het Nationaal Archief, maar ook onder andere archieven en historici tot grote zorgen geleid. De auteur beschouwt de voorgestelde koers niet als een noodzakelijke terugkeer naar de kerntaak, maar als een terugkeer naar een gesloten en verouderd archiefmodel. Publieksdiensten en educatie maken volgens hem duidelijk dat burgers in een democratie moeten kunnen nagaan wat de overheid heeft gedaan en vastgelegd.

De kritiek wordt geplaatst tegen de achtergrond van een volgens de auteur groeiend overheidwantrouwen tegenover kritische burgers, journalisten en activisten. Hij wijst op moeilijk bereikbare ambtenaren, vertraging bij verzoeken om openbare documenten en het veelvuldig zwartlakken van stukken. Een minder toegankelijk Nationaal Archief zou politici en bestuurders volgens hem bovendien minder blootstellen aan onthullingen uit het verleden en daarmee passen bij autoritaire tendensen. Tot slot benadrukt hij dat het toeslagenschandaal en de aardgasproblematiek in Groningen aandacht moeten blijven krijgen.