Digitale toegankelijkheid schiet tekort: 99% van de overheidsjaarverslagen voldoet niet

In dit artikel:

Publiqa onderzocht hoe toegankelijk jaarverslagen van overheden uit 2024 zijn wanneer die als pdf online staan. Ze doorzochten 165 pdf‑verslagen van gemeenten, provincies, waterschappen, GGD’s en veiligheidsregio’s met automatische software en toetsten drie basisvoorwaarden die cruciaal zijn voor schermlezers en andere hulptechnologieën: aanwezigheid van tags (semantische structuur), een duidelijke titel in de metadata en correcte taalinstelling.

Belangrijkste uitkomsten
- Slechts één van de 165 gecontroleerde pdf’s voldeed aan alle automatisch controleerbare eisen zonder extra fouten.
- 31% van de pdf’s bevatte geen tags: voor schermlezergebruikers zijn zulke documenten niet te interpreteren en dus praktisch onbruikbaar.
- Meer dan de helft (56%) had geen titel in de metadata; vaak stond er slechts een niet‑beschrijvende bestandsnaam. Slechts 14% van de documenten had een titel die de inhoud goed beschrijft.
- De taalinstelling was in bijna 69% van de gevallen correct ingesteld op Nederlands (nl‑NL), een relatief betere score.
- 36% van de documenten voldeed aan de drie onderzochte basisvoorwaarden; 17% haalde op geen enkel punt een voldoende. Cruciaal: van de 60 documenten die aan die drie basisvoorwaarden voldeden, had slechts één pdf geen verdere fouten — andere bestanden vertoonden soms honderden tot duizenden bijkomende toegankelijkheidsproblemen.
- Opvallend is dat veel gemeenten geen recente jaarstukken meer als pdf publiceren maar als webpagina; die alternatieven zijn niet meegenomen in dit onderzoek, maar duiden op groeiende bewustwording rondom toegankelijkheid.

Waarom dit belangrijk is
Tags en metadata vormen de structuur die schermlezers nodig hebben om documentinhoud logisch voor te lezen. Ontbrekende tags of een verkeerde taalinstelling maken overheidsinformatie ontoegankelijk voor mensen die afhankelijk zijn van hulpsoftware. Voor overheden geldt digitale toegankelijkheid al sinds 2018 als verplichting; het gaat dus niet alleen om wetgeving maar ook om het niet uitsluiten van burgers van belangrijke informatie over beleid, financiën en lokale besluitvorming.

Aanbevolen stappen voor het jaarverslag van 2025
Algemene aanbevelingen
- Neem toegankelijkheid vanaf het begin mee in het proces: van idee tot publicatie. Bepaal eerst of en welke informatie echt gedeeld moet worden.
- Overweeg HTML als hoofdvorm in plaats van pdf; webpagina’s zijn vaak gemakkelijker toegankelijk te maken en werken op alle apparaten.
- Eis digitale toegankelijkheid actief mee bij aanbestedingen en vraag naar bewezen ervaring en garanties.
- Investeer in opleiding en beleid zodat medewerkers toegankelijk kunnen ontwerpen en produceren; schakel externen in waar nodig.

Praktische tips voor pdf’s
- Vul in de documenteigenschappen een beschrijvende titel in (bijv. “Jaarverslag 2025 Gemeente X”).
- Stel de taal van het document in op nl‑NL zodat schermlezers correct uitspreken.
- Zorg voor een goed getagde pdf: geef koppen, lijsten en tabellen de juiste semantische markup. Volg trainingen over taggebruik indien nodig.
- Gebruik kleur met voldoende contrast en vertrouw niet alleen op kleur om informatie over te brengen (combineer kleur met vormen, onderstreping of labels).
- Gebruik plugins zoals Axes Word of MadeToTag voor Word/InDesign om de export naar toegankelijke pdf’s sterk te verbeteren.
- Test documenten systematisch met zowel geautomatiseerde tools als handmatige toetsen met echte hulpsoftware.

Slotopmerking
Pdf’s blijven een knelpunt, maar veel problemen zijn oplosbaar met relatief eenvoudige maatregelen en bewustwording. Het jaarverslag van 2025 biedt organisaties een concrete kans om toegankelijkheid structureel op te nemen in hun productieproces en zo alle inwoners gelijkwaardig toegang te geven tot overheidsinformatie.