"Digitale identiteit wordt digitale tweeling van elke burger"
In dit artikel:
Op 4 maart organiseerde Europarlementariër Christine Anderson (AfD) in het Europees Parlement in Brussel een bijeenkomst waarin klokkenluiders en critici waarschuwden voor wat zij een “Orwelliaans” toekomstbeeld noemen: een EU-breed digitaal identificatiesysteem met een digitale wallet en programmeerbaar geld dat volgens hen tot massale controle en uitsluiting kan leiden.
De kern van de zorgen: de nieuwe EIDAS-verordening (2024) legt de juridische basis voor een Europese digitale identiteit die uiterlijk 2030 beschikbaar moet zijn in alle lidstaten. In die digitale wallet zouden uiteenlopende gegevens samenkomen — van paspoort en rijbewijs tot medische dossiers, bankgegevens, biometrie en belastinginformatie — wat overheden en andere partijen volgens tegenstanders te veel inzage en invloed zou geven. Gevreesd wordt dat toegang tot essentiële diensten afhankelijk kan worden gemaakt van die eID, waardoor de zogenaamd vrijwillige deelname in de praktijk neerkomt op dwang, vergelijkbaar met de verspreiding van QR-codes in coronatijd.
Recente aanbevelingen van de Europese antiwitwasautoriteit AMLA om banken te verplichten klanten met de nieuwe eID te laten identificeren, versterkten de kritiek. De Nederlandse privacyorganisatie Privacy First stuurde een brandbrief naar ministers en de Tweede Kamer en waarschuwt voor de gevolgen voor mensen met weinig digitale vaardigheden en voor wie geen gebruik wil maken van bigtech-oplossingen. De Nederlandse advocate Meike Terhorst, die in Brussel sprak, noemde sommige voorstellen ongrondwettelijk en waarschuwde dat burgers “schaakmat” gezet kunnen worden als systemen gaan koppelen en gegevens ongevraagd samenbrengen.
Econoom Richard Werner waarschuwde dat programmabel geld en een centrale infrastructuur financiële controle mogelijk maken — denk aan het bevriezen van rekeningen als politiek instrument — en verwees naar het Canadese Freedom Convoy als voorbeeld. De Amerikaanse activiste Reggie Littlejohn trok parallellen met social-creditpraktijken in China en waarschuwde voor een ‘digitale goelag’. Britse activist Montgomery Toms verwees naar protesten in het VK tegen verplichte digitale ID en noemde de opkomst van gezichtsherkenningscamera’s in Londen.
De Europese Commissie bestrijdt de extremere beschuldigingen. Kritici roepen desalniettemin op tot brede voorlichting, juridische bezwaarprocedures en dat lidstaten eventueel weigeren het systeem te implementeren. De discussie speelt ook politiek door — zo staan nationalistische veto’s en voorstellen om het Europese besluitvormingsproces te veranderen recent op de agenda — en blijft gevoelig binnen nationale parlementen en tussen lidstaten.