Dieren zo goed als kansloos bij bosbranden in Europa: "Niets kan overleven bij deze intense branden"

In dit artikel:

De hevige bosbranden die de voorbije weken op verschillende plaatsen in Europa woeden, eisen naast mensenlevens ook een zware tol bij dieren. Exacte cijfers over het aantal dode, gewonde of gevluchte wilde dieren zijn er niet. Volgens Tobias Ceulemans, professor aan de Universiteit Antwerpen, is zo’n telling praktisch onhaalbaar omdat vooraf niet bekend is hoeveel dieren in een gebied leven en achteraf moeilijk vast te stellen is welke dieren de brand hebben overleefd.

Toch verwacht Ceulemans dat bij de extreem intense branden, zoals die rond Bordeaux, bijna geen dieren overleven. Door klimaatverandering, dichte aanplant van brandbare bomen en extra grasgroei door stikstofdepositie is in veel natuurgebieden meer brandstof aanwezig. Daardoor zijn de branden heter en vernietigender dan een normale natuurbrand. Reptielen, insecten en kleine zoogdieren die normaal in de bodem schuilen, zijn bij zulke branden evenmin veilig. Dieren die de vlammen wel ontkomen, vinden vaak geen voedsel, beschutting of water meer en kunnen bovendien door roofvogels worden opgegeten.

Grotere zoogdieren hebben doorgaans de beste kans om te ontsnappen omdat ze kunnen vluchten, maar ook voor hen is de situatie daarna ontwrichtend. Ze verliezen hun vaste leefgebied en moeten in een onbekende omgeving opnieuw voedsel en veiligheid vinden. Tijdens hun panische vlucht lopen ze bovendien risico op botsingen met auto’s en omheiningen. Het Franse natuurhulpcentrum Zuid-Gironde behandelt dieren met brandwonden en ziet onder meer herten en wilde zwijnen tegen hekken terechtkomen. Volgens centrummanager Patrick Meng zijn er in de getroffen gebieden mogelijk honderdduizenden dieren gestorven.

Ook vogels worden getroffen. De meeste kunnen wegvliegen, maar grondbroedende soorten verlaten hun nest bij gevaar soms niet. Niet elke natuurbrand is even schadelijk: in sommige natuurlijke steeneikenbossen in Spanje zijn branden een normaal onderdeel van het ecosysteem en kunnen veel dieren overleven. De huidige, uitzonderlijk felle branden laten daarentegen vrijwel niets van de vegetatie over.

De gevolgen kunnen ook op lange termijn zichtbaar blijven. Sommige soorten kunnen lokaal verdwijnen wanneer hun leefgebied volledig wordt vernietigd. Ceulemans verwijst naar het vals heideblauwtje, dat na een natuurbrand in 1984 uit België verdween. WWF waarschuwt dat de toenemende intensiteit en frequentie van branden het herstel van ecosystemen bemoeilijken. Wereldwijd zullen naar verwachting bijna 10.000 bedreigde soorten vaker aan bos- en natuurbranden worden blootgesteld, waardoor ook in Europa het risico op biodiversiteitsverlies toeneemt.