Dieren lijden zeer onder langdurige droogte

In dit artikel:

Aanhoudende droogte en hitte zetten veel Nederlandse planten en dieren onder druk. Poelen, vennen, beken en sloten vallen droog of warmen sterk op, waardoor drinkwater, voedsel en geschikte voortplantingsplekken verdwijnen. Vooral soorten die zich maar beperkt kunnen verplaatsen, zoals kleine zoogdieren, amfibieën en reptielen, kunnen moeilijk uitwijken.

In de Brabantse Kempen ziet boswachter Erik Schram dat fijnsparren, douglassparren en lariksen afsterven. Vooral de lariks, die hier voor de houtproductie is aangeplant, blijkt slecht bestand tegen droogte. Ook beuken en berken hebben het zwaar en op heidevelden verdrogen planten die normaal in augustus bloeien. Zomereik, haagbeuk en tamme kastanje lijken de omstandigheden beter te doorstaan.

Vogels hebben te maken met een tekort aan water en voedsel. In steden raken onder meer huismussen in de problemen, omdat ze dicht bij hun nest blijven. De Vogelbescherming adviseert daarom waterbakken in tuinen. Op het platteland kunnen weidevogels en steltlopers niet meer bij wormen en insecten komen doordat de bodem hard en droog is. Watervogels lopen daarnaast risico door blauwalg, botulisme en dalende waterstanden, die duiken naar voedsel bemoeilijken.

Voor vissen vormt zuurstoftekort in opwarmend water een groot gevaar. Als beken droogvallen, kunnen soorten als rivierdonderpad en beekprik lokaal verdwijnen. Ook salamanders, kikkers, padden en reptielen hebben weinig mogelijkheden om zich aan te passen. Adders en levendbarende hagedissen nemen af, terwijl warmteminnende muur- en ruïnehagedissen vaker worden gezien. Droogvallende poelen zijn vooral schadelijk wanneer dat gebeurt voordat amfibieënlarven aan land zijn gegaan.

De gevolgen verschillen per insectensoort. Vlinders in droge heide- en kalkgraslanden hebben minder voedselplanten voor hun rupsen. De heivlinder en kommavlinder behoren tot de kwetsbare soorten; bij de laatste kan een hele jaarlijkse generatie verloren gaan. De koninginnenpage en kleine parelmoervlinder profiteren juist van warmer weer. Libellen hebben het overwegend moeilijk doordat hun voortplantingswater opdroogt of zuurstofarm wordt. De zwarte heidelibel is daardoor in korte tijd sterk zeldzamer geworden.

Onderzoekers zien wel soorten die voordeel hebben van de warmte, maar die groep is kleiner dan het aantal soorten dat achteruitgaat. Regen kan op korte termijn herstel brengen: circa 15 millimeter kan bloemen en voedselplanten opnieuw laten groeien. Als langdurige droogte echter gebruikelijker wordt, vrezen deskundigen blijvend verlies van soorten.