Dienstplicht dichterbij
In dit artikel:
Duitsland verplicht sinds 1 januari 2026 mannen van 17 tot 45 jaar om vooraf toestemming te vragen aan de Bundeswehr als ze langer dan drie maanden in het buitenland willen verblijven; ook verlengingen van reeds goedgekeurde visa vallen onder die regel. De maatregel, onderdeel van de gemoderniseerde dienstplichtwet, kwam pas deze maand aan het licht nadat een journalist passages uit de wet nader onderzocht. De Bundeswehr bevestigde dat de verplichting formeel bestond maar sinds 2026 permanent van kracht is geworden en erkende dat activering ingrijpende en vrijheidsbeperkende gevolgen kan hebben. Naar schatting raakt dit circa 20 miljoen mannen, waaronder studenten, uitgezonden werknemers en wereldreizigers. Veel praktische vragen blijven onbeantwoord, bijvoorbeeld hoe de administratie dit zal afhandelen en welke sancties er zijn voor wie zich niet meldt.
Critici waarschuwen dat dit deel uitmaakt van een glijdende schaal richting herinvoering van bredere opkomstplichten: vorig jaar ontving een groot aantal mannen al een verplichte vragenlijst om geschiktheid en bereidheid te peilen, en juristen wijzen erop dat de algemene dienstplicht in noodgevallen snel kan worden heringevoerd. Het Duitse ministerie van Defensie wil de krijgsmacht opschalen van ongeveer 184.000 naar 255.000–270.000 man in 2035 om “weerbaar” te blijven in de huidige onzekere veiligheidsomgeving.
In Nederland veroorzaakt de Duitse maatregel meteen politieke onrust. FVD-kamerlid Pepijn van Houwelingen waarschuwt dat Nederland hetzelfde pad bewandelt en wijst op een door staatssecretaris Derk Boswijk (CDA) op 3 april verstuurde brief over een Nederlandse “escalatieladder”. Boswijk schetst daarin hoe Defensie stapsgewijs kan opschalen: van vrijwillig nadenken over dienst nemen, naar verplicht nadenken over vrijwillig dienen, tot uiteindelijk verplichte dienst. Als eerste instrument is al de Defensie-enquête ingezet — een vragenlijst die jongeren inzicht biedt in carrièremogelijkheden en hun bereidheid en geschiktheid meet; sinds maart 2025 krijgen 17‑jarigen een tweede dienstplichtbrief met een QR-code naar die enquête (invullen is niet verplicht).
Om de personeelssterkte te vergroten heeft Nederland al meerdere wervingsmiddelen ingevoerd: de reguliere dienstplicht is sinds 1997 opgeschort maar briefkaarten blijven verstuurd; sinds 2023 bestaat het vrijwillige Dienjaar voor 18‑ tot 27‑jarigen (een betaalde, fulltime jaarplaats binnen de krijgsmacht na basisopleiding) en eerder werd het Defensity College opgezet voor werkstudenten die studie combineren met militaire inzet. Defensie streeft naar een groei van circa 80.000 naar 100.000 medewerkers in 2030 en mogelijk zelfs tot 200.000 op langere termijn.
Kort gezegd: Duitsland heeft een wettelijke verplichting opnieuw geïntensiveerd waarmee langdurig verblijf in het buitenland vooraf moet worden gemeld, en Nederland onderzoekt en bouwt instrumenten waarmee een vergelijkbare opschaling van militaire capaciteit en bereidheidsmaatregelen eenvoudiger gemaakt kan worden. Dit roept politiek en maatschappelijk debat op over privacy, handhaafbaarheid en de grens tussen vrijwilligheid en verplichte dienst.