Deskundigen hoopvol: Vondelkerk kan herrijzen, als het geld er is
In dit artikel:
Opnieuwjaarsnacht brak er brand uit in de toren van de gotische Vondelkerk in Amsterdam; filmpjes laten zien hoe de deels houten toren in vlammen opgaat en instort. Ook de stenen gewelven zijn bezweken en veel muurschilderingen en glas-in-loodramen raakten ernstig beschadigd. De brand is naar alle waarschijnlijkheid veroorzaakt door vuurwerk. Archiefmateriaal in de kelder is waarschijnlijk aangetast.
Direct na de brand voerden een constructeur en een incidententeam van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed een inspectie uit. Hun voorlopige conclusie: de gevels en dragende muren staan grotendeels stevig en het gebouw lijkt niet direct tot instorten gedoemd. Stadsherstel Amsterdam, dat de kerk beheert, gebruikt drones om de schade nauwkeuriger te inventariseren en laat wankele onderdelen nu stabiliseren om verdere val bij harde wind te voorkomen.
Stadsherstel spreekt van een restauratie die tientallen miljoenen euro’s kan gaan kosten. De stichting is in overleg met de verzekeraar; tegelijk zijn meteen geldinzamelingsacties opgestart via platforms als LinkedIn, Doneeractie.nl en een actie van Stadsherstel zelf. Als financiering rondkomt, wacht het vinden van gespecialiseerde vakmensen: metselwerk voor de gewelven, herstel van lood- en leidek, en het opnieuw inrichten van het uurwerk vereisen ambachtelijke kennis die niet alom voorhanden is.
Architectuurhistoricus Walther Schoonenberg en Stadsherstel benadrukken dat veel oorspronkelijke materialen en details—zoals de begin 20e-eeuwse ramen van glasatelier Bogtman, schilderingen en natuursteen—waarschijnlijk niet exact te reproduceren zijn. Gelukkig bestaan er bouwtekeningen en foto’s, onder meer in bezit van Stadsherstel en architect André van Stigt, die bij eerdere restauraties betrokken was. De ambitie is om de Vondelkerk zoveel mogelijk in de oorspronkelijke staat te herstellen; hoeveel tijd dat kost is onzeker, omdat eerst maanden nodig zijn om schade volledig in kaart te brengen, tekeningen te maken en vergunningen aan te vragen.
Men vergelijkt de situatie met de restauratie van Notre‑Dame: die mislukte niet, maar succes hangt af van politieke wil, voldoende geld en samenwerking tussen partijen. Stadsherstel wijst erop dat zij sinds 1956 ruim 750 panden redden, maar een kerkbrand van deze omvang is ongekend in hun ervaring.
De Vondelkerk blijft naar verwachting Rijksmonument; die status gaat alleen verloren bij onherstelbare schade, en dat beeld is nu niet aan de orde. De komende maanden bepalen zowel de exacte herstelroute als de haalbaarheid van de restauratie financieel en technisch.