Desinformatie op sociale media over brand Vondelkerk: 'Zorgelijke ontwikkeling'
In dit artikel:
Onderzoek door stichting Justice for Prosperity toont dat kort na de brand in de Vondelkerk op sociale media massaal en zonder bewijs werd gesuggereerd dat het om een aanslag door “jihadisten” of “moslimterroristen” zou gaan. Politie en brandweer zijn nog bezig met het onderzoek; er is geen enkel bewijs voor die beweringen. Op 1 en 2 januari koppelden ongeveer 20 procent van de berichten op X de brand expliciet aan moslims, en vergelijkbare verhalen circuleerden op Facebook, TikTok en Telegram.
Wat begon als suggestieve vragen (“Zouden het moslims zijn?”) veranderde binnen korte tijd in stellige beweringen dat het om een aanval ging. Die valse claims kregen snel versterking toen invloedrijke extreemrechtse influencers zoals Eva Vlaardingerbroek en de Brit Tommy Robinson de complottheorieën oppikten, waarna de verspreiding explosief toenam. Ook pro-Kremlin media en Russische influencers namen de verhalen over, waardoor lokale gebeurtenissen internationaal verder gepolariseerd werden.
UvA-hoogleraar Claes de Vreese en voormalig AIVD’er Jelle Postma (directeur van Justice for Prosperity) plaatsen de stroom desinformatie in een bredere context: anonieme accounts en commerciële of politieke belangen gebruiken “ragebait” om bestaande boosheid uit te buiten. Volgens Postma is zorgwekkend dat dergelijke verhalen invloed kunnen hebben op dagelijkse situaties en politieke retoriek, ook al is het moeilijk om precies te meten hoeveel mensen van mening veranderen.
Het ontkrachten van zulke claims is lastig zolang het officiële onderzoek loopt, dat maanden kan duren. De onderzoekers pleiten daarom voor maatregelen tegen algoritmes die ophef belonen, voor het markeren van niet-geverifieerde berichten, meer moderation, en vooral voor meer onderzoek naar de netwerken die desinformatie bewust verspreiden. Ze roepen tevens op tot maatschappelijk debat over de grenzen van vrijheid van meningsuiting, omdat langdurige, doelgerichte desinformatie volgens hen de democratie kan ondermijnen.