Dertig jaar concurrentie op het spoor: het kan, maar blijft 'niet eenvoudig'

In dit artikel:

Dertig jaar geleden reed Lovers Rail als eerste concurrent van NS Amsterdam Centraal binnen met de Kennemerstrand Expres, een trein van Amsterdam via Haarlem naar IJmuiden. De komst van de gele locomotief met Belgische rijtuigen had grote symbolische betekenis: sinds 1940 was NS monopolist op het Nederlandse spoor. Lovers wilde reizigers verleiden met extra service, comfortabele stoelen en zelfs gratis ritten voor Amsterdammers met een Stadspas.

De start verliep moeizaam. NS-medewerkers mochten de concurrent niet helpen, stationsruimtes waren lastig te huren en Lovers moest kaartjes vanuit een kleine ruimte verkopen. Ook moest het bedrijf zelf geschikt materieel vinden en een door NS ontworpen veiligheidssysteem laten installeren. In 1999 stopte Lovers Rail, maar de onderneming maakte volgens deskundigen wel duidelijk dat concurrentie met NS mogelijk was. Onderzoek concludeerde later dat alleen al de dreiging van concurrentie NS aanspoorde efficiënter en meer vanuit de reiziger te werken. De activiteiten vormden bovendien de basis voor latere vervoerders als Connex en Veolia.

Ook de huidige uitdagers lopen tegen vergelijkbare obstakels aan. Arriva wil tussen NS-treinen door van Zwolle naar Groningen rijden en internationale verbindingen opzetten, terwijl GoVolta vanuit Amsterdam naar Duitsland rijdt en naar Parijs wil uitbreiden. Beide bedrijven kunnen echter niet zonder meer alle reizigers vervoeren. Zo mag Arriva geen houders van een Studentenreisproduct meenemen, een groep die ongeveer 40 procent van de reizigers vormt. GoVolta ziet dat zijn trein in Nederland nog plaatsen over heeft, maar vanaf de Duitse grens vol zit omdat binnenlandse reizigers niet mogen instappen.

Daarnaast moeten nieuwe vervoerders faciliteiten van NS huren en is geschikt treinmaterieel in Europa nauwelijks standaard beschikbaar. GoVolta probeert daarom via crowdfunding treinen voor de verbinding naar Parijs te kopen en heeft al 1 miljoen euro opgehaald. Volgens betrokkenen blijft de toegang tot kaartintegratie, stationsvoorzieningen, materieel en het spoor daarmee dertig jaar na Lovers Rail een belangrijke belemmering voor meer concurrentie.