Dertien Syrische IS-verdachten: kabinet zwijgt over hun verblijfsstatus

In dit artikel:

Minister David van Weel (VVD) weigert bekend te maken welke verblijfsstatus de dertien Syrische verdachten hebben die in februari werden opgepakt in een landelijk onderzoek naar het verspreiden van IS-propaganda via TikTok. Volgens zijn antwoord op Kamervragen van de SGP hadden dertien van de zestien verdachten de Syrische nationaliteit en drie de Nederlandse. Het kabinet doet naar eigen zeggen geen uitspraken over individuele verblijfsstatussen.

De Syrische verdachten vormden daarmee 81 procent van de groep, terwijl ruim 219.000 inwoners van Nederland een Syrische migratieachtergrond hebben. Op 1 april waren 17.310 Syriërs asielzoeker en hadden 76.200 mensen de Syrische nationaliteit of achtergrond als statushouder, blijkt uit cijfers van het ministerie. Gedwongen terugkeer naar Syrië heeft nog niet plaatsgevonden.

De TikTok-zaak staat niet op zichzelf. Het Openbaar Ministerie eiste 17,5 jaar cel tegen een Syriër uit Arkel die volgens justitie tussen 2014 en 2018 leidinggaf aan de veiligheidsdienst van IS in Zuid-Damascus. Daarnaast werden in Dronten en Vlissingen Syrische mannen aangehouden op verdenking van jihadistische activiteiten, deelname aan IS of het voorbereiden van een aanslag. De inlichtingen- en veiligheidsdiensten leverden informatie voor deze aanhoudingen, maar concrete doelwitten waren niet altijd vastgesteld.

Toch behandelt het Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland van de NCTV de Syrische gemeenschap niet als afzonderlijk veiligheidsrisico. De organisatie benadrukt dat jihadistische radicalisering meestal individueel en online verloopt en koppelt die niet aan nationaliteit. Volgens het artikel zeggen de dertien verdachten daarom weinig over de totale Syrische gemeenschap in Nederland. Het kabinet gaf voor het laatst in mei 2025 een beeld van spanningen binnen die gemeenschap, naar aanleiding van online oproepen tot geweld tegen alawieten. Sindsdien is geen nieuw overzicht verstrekt.

Tegelijkertijd zoekt Nederland toenadering tot de Syrische machthebbers. Ministers spraken in juni in Damascus met president Ahmed al-Sharaa over wederopbouw, economische samenwerking en terugkeer. Gedwongen terugkeer wordt daar alleen besproken als onderdeel van een breder partnerschap. Dat staat tegenover het eerdere Nederlandse standpunt dat al-Sharaa’s beweging Hayat Tahrir al-Sham (HTS) een terroristische organisatie was.

Van januari tot en met september kwamen 12.135 mensen via nareis naar Nederland, onder wie 9.129 Syriërs. Sinds de val van het regime van Bashar al-Assad keerden volgens de NOS 1.440 Syriërs vrijwillig terug. Een herbeoordeling van Syrische statushouders is momenteel niet voorzien.