Denen stevenen af op middenkabinet, kleine partij is 'kingmaker'

In dit artikel:

Deense sociaaldemocraten blijven weliswaar de grootste partij, maar boekten bij de parlementsverkiezingen hun slechtste resultaat in 125 jaar: van 50 naar 38 zetels. Premier en partijleider Mette Frederiksen kreeg gisteravond een harde tik te verwerken; na bijna zeven jaar regeringsverantwoordelijkheid verliest haar partij veel kiezers, vooral links van het centrum, onder meer vanwege strengere opvattingen over migratie en economisch beleid.

De verkiezingsuitslag maakt de weg vrij voor een middenkabinet. De sleutelrol is weggelegd voor oud-premier Lars Løkke Rasmussen en zijn in 2021 opgerichte sociaalliberale partij (de Gematigden). Met veertien zetels is hij nu kingmaker: noch linkse, noch rechtse blokvorming levert een meerderheid op, waardoor zijn partij bepalend wordt bij de formatie. Rasmussen, eerder tien jaar leider van de Liberalen en tweemaal premier, riep beide kampen op naar het midden te komen.

Frederiksen had voor de verkiezingen ingezet op wat in de campagne het 'Groenland-effect' werd genoemd: haar optreden tijdens de diplomatieke spanningen rond Groenland gaf haar aanvankelijk een peilingsvoorsprong en was de reden voor vervroegde verkiezingen. Die strategie bracht echter niet genoeg terugkeer van linkse kiezers. Tijdens de campagne probeerde ze stemmen terug te winnen met voorstellen als een miljonairsbelasting en uitbreiding van vervroegd pensioen voor zware beroepen, maar in een mogelijk nieuw middenkabinet zal haar invloed waarschijnlijk flink krimpen en zullen veel beloften moeten worden ingeperkt.

Het parlement telde deze keer twaalf partijen, waardoor traditionele blokpolitiek verder is opgegeven en formatiegesprekken complexer en langer worden. Denen reageren onwennig op de fragmentatie en de vele coaltie-opties; onderhandelingen kunnen naar verwachting weken in beslag nemen voordat een stabiele regering staat.