Defensie veel te kwetsbaar door grote afhankelijkheid van fossiele brandstoffen
In dit artikel:
Clingendael waarschuwt dat moderne krijgsmacht en energievoorziening elkaar kwetsbaar maken: tanks, gevechtsvliegtuigen en marineschepen verbruiken enorme hoeveelheden brandstof en zijn daardoor sterk afhankelijk van fossiele leveringen van buiten de EU. In een publicatie voor het ministerie van Defensie leggen onderzoekers onder leiding van onder anderen Louise van Schaik uit dat recente conflicten — met name de oorlogen in Oekraïne en de escalerende confrontatie tussen de VS/Israël en Iran — laten zien hoe snel energie-infrastructuur tot doelwit kan worden gemaakt. Sinds het begin van de Amerikaanse-Israëlische acties tegen Iran is de Straat van Hormuz grotendeels geblokkeerd en vielen olietankers aan, wat leidde tot recordstijgingen op de oliemarkt en toonde hoe fragiel de aanvoerketen is.
De afhankelijkheid is niet alleen olie; de EU importeert steeds meer vloeibaar aardgas (LNG) uit de Verenigde Staten — volgens Clingendael bijna 60 procent van de LNG-import — waardoor een nieuwe concentratie van afhankelijkheid is ontstaan na het afbouwen van leveringen uit Rusland. Dat levert opnieuw strategische kwetsbaarheid op, omdat militaire operaties direct lijden onder uitval of prijschokken van brandstoffen.
Clingendael merkt ook op dat sommige onderdelen van defensie moeilijk te elektrificeren zijn: luchtmachttoestellen, zware tanks en bepaalde marinesystemen vragen energiedichtheid die batterijen nog niet bieden. "Het is echt duizelingwekkend hoeveel brandstof die gebruiken," zegt Van Schaik over gevechtsvliegtuigen en helikopters. Tegelijk winnen elektrische drones terrein en zijn die bepalend in hedendaagse conflicten, maar nog lang niet alle onbemande systemen zijn elektrisch.
Er zijn al stappen: hybride sleep- en werkboten, elektrische dienstvoertuigen, blusauto’s en maatregelen voor energie-efficiëntie en verduurzaming van defensiegebouwen. Toch loopt de invoering van zonnepanelen traag — oud-staatssecretaris Gijs Tuinman voorzag slechts circa 18% van geschikte panden verzekerd van panelen in december. Clingendael en Van Schaik pleiten ervoor snel te beginnen met relatief laaghangend fruit (gebouwen en licht transport) terwijl wordt nagedacht over lange-termijnoplossingen voor zwaar materieel.
Kortom: versterking van defensie zonder tegelijkertijd de energiekwetsbaarheid te adresseren laat strategische blinde vlekken bestaan; beleid voor veiligheid en energietransitie moeten beter op elkaar aansluiten.