Defensie laat omstreden wapenhandelaar zijn gang gaan

In dit artikel:

De grens tussen Defensie en de commerciële activiteiten van wapenhandelaar Martijn Walraven is volgens onderzoek van Follow the Money (FTM) onvoldoende bewaakt. Daardoor zouden zakelijke relaties en medewerkers soms de indruk krijgen dat Walraven namens Defensie optreedt, terwijl hij in werkelijkheid tussenhandelaar en private ondernemer is.

Een concreet voorbeeld is een oud landingsvaartuig dat Walraven in maart bij een openbare Defensieveiling kocht voor 346.031 euro. Het schip lag daarna maandenlang gratis aan de Defensiekade bij het Marinemuseum in Den Helder. Oud-marinemedewerker Jacques Alders, die door Walraven als consultant wordt ingehuurd, vroeg het museum om tijdelijke ligplaats. Hij stelde zich volgens museumpersoneel voor als iemand die aan een project van de Koninklijke Marine werkte. Pas later werd duidelijk dat het verzoek namens Walraven was gedaan en dat het schip privébezit was. FTM schat de bespaarde commerciële ligkosten op 52.844 tot 88.073 euro. Het vaartuig is ongeveer drie weken geleden weggehaald; volgens Defensie is het door marineslepers verplaatst.

Walraven en Alders geven geen inhoudelijke antwoorden op vragen over de afspraken of over de mogelijke bestemming van het schip in Oekraïne. Fraude-expert Peter van Leusden ziet op basis van de beschreven gang van zaken mogelijke aanwijzingen voor oplichting en zegt dat Defensie moet onderzoeken of aangifte of terugbetaling nodig is. Lobbyonderzoeker Arco Timmermans noemt de situatie een voorbeeld van een hardnekkige cultuur waarin oud-collega’s elkaar bevoordelen. Volgens hem krijgt Walraven ruimte doordat Defensie de grenzen zelf onvoldoende bewaakt.

FTM schrijft dat Walraven de afgelopen jaren, ondanks eerdere faillissementen, schulden, veroordelingen tot betaling en een lopend strafrechtelijk onderzoek naar zijn bedrijf DTS Armory, voor minstens 200 miljoen euro aan Defensieopdrachten binnenhaalde. Verschillende ondernemers en (voormalige) Defensiemedewerkers zeggen dat hij zich presenteerde in nauwe verbinding met het ministerie. Zo verscheen hij met Defensie-inkopers bij bedrijven, sprak hij over ‘collega’s’ en gebruikte hij volgens betrokkenen de indruk dat hij door Defensie was aangewezen om projecten te regelen. Sommige leveranciers ontdekten pas later dat zij met een private tussenhandelaar zaken deden. Walraven ontkent dat hij namens Defensie onderhandelde, maar beantwoordt specifieke vragen over het wekken van die indruk en over het bezit van een Defensiepas of personeelsaccount niet. Defensie zegt daar wegens privacyregels geen duidelijkheid over te kunnen geven.

Walraven noemt zijn ondernemingen liever ‘system integrator’ dan tussenhandelaar. United Shipyards laat boten en onderdelen door gespecialiseerde bedrijven bouwen; Aurexys voegt daar de bewapening aan toe. Leveranciers kregen volgens FTM contracten voorgelegd die Walraven presenteerde als een aangepaste versie van de officiële Rijksvoorwaarden voor inkoop, de ARIV 2018. Zijn versie bevatte echter wijzigingen die de aansprakelijkheid van leveranciers sterk konden vergroten. Hoogleraar aanbestedingsrecht Pieter Kuypers zegt dat strengere voorwaarden op zichzelf mogelijk zijn, maar dat het misleidend kan zijn om ze als ‘ARIV’ te presenteren.

Meerdere leveranciers zeggen dat zij zonder duidelijke technische specificaties snel moesten beginnen met bouwen. Later ontstonden discussies over aanpassingen, betalingen en aansprakelijkheid. Ondernemers zouden daardoor tienduizenden tot meer dan een miljoen euro hebben moeten inleveren of maanden op betaling hebben gewacht. Sommigen spreken van een angstcultuur, omdat Walravens bedrijven met rechtszaken en beslaglegging zouden hebben gedreigd. Walraven reageert niet inhoudelijk op deze geschillen en stelt FTM en de auteur aansprakelijk als publicaties volgens hem smaad of laster bevatten.

De conflicten hebben er volgens FTM toe geleid dat vaartuigen die voor Oekraïne bedoeld zouden zijn al maanden opgeslagen liggen. Ook zijn specifieke wapens nog niet geleverd. Aurexys stelde bij de rechter dat het zijn activiteiten niet kon uitvoeren omdat vergunningaanvragen waren stilgelegd wegens het ontbreken van een betrouwbaarheidsverklaring. Dat staat op gespannen voet met een eerdere verklaring van staatssecretaris Derk Boswijk dat opdrachten juist naar Aurexys waren overgeheveld vanwege de juiste vergunningen. Defensie zegt dat de meeste wapens zijn geleverd en wijst voor de vertraging op internationale exportvergunningen, maar bleek niet op de hoogte van de rechterlijke uitspraak en zegt de situatie nader te onderzoeken.

Het ministerie benadrukt dat Walraven niet bevoegd is om namens Defensie op te treden. Tegelijkertijd zegt Defensie geen partij te zijn bij contracten tussen Walravens hoofdaannemers en hun onderleveranciers, hoewel het wel op de hoogte is van de aangepaste voorwaarden, betalingsconflicten en dreigende schadeclaims. Volgens de betrokken deskundigen en ondernemers toont de kwestie aan dat het ministerie, dat miljarden uitgeeft aan defensiematerieel, te afhankelijk is geworden van een private tussenpersoon en onvoldoende controle houdt op de besteding van publiek geld.