Defensie kijkt steevast weg bij racisme, zeggen deze militairen
In dit artikel:
Twee zwarte militairen met migratieachtergrond, Youssouf Bah en een Nederlands-Marokkaanse collega die onder de naam Zaahir in het artikel voorkomt, beschrijven structureel racisme, uitsluiting en repercussies nadat ze incidenten bij Defensie aankaartten. Beiden werkten als militair en fungeerden geregeld als tolken en cultureel adviseur tijdens Nederlandse missies in Mali (uitzendingen in 2015, 2016 en 2018). Buiten de operationele eenheden werden ze ingezet en gewaardeerd; binnen de inlichtingenorganisatie en op kamp kregen ze systematisch een tweederangsbehandeling: geen erkenning op lijsten, pesterijen, racistische grappen en vernederingen. Dat leidde tot gevoelens van onveiligheid en wantrouwen richting collega’s.
Youssouf sloeg af in 2021 een voorstel van Defensie af om via de tolkenregeling een eenmalige afkoopsom te accepteren — hij was sinds 2008 militair en wilde zijn recht op pensioen en uitkering behouden. Na zijn derde uitzending werd bij hem PTSS vastgesteld en werd hij arbeidsongeschikt. Zijn klachten over racisme, die hij later indiende bij interne instanties, liepen vast: e-mails bleven onbeantwoord, dossiers werden gebagatelliseerd en pas na tussenkomst van de Ombudsman erkende Defensie dat hij daadwerkelijk bij commando-units in Mali had gediend. Toen klachten uiteindelijk als gegrond werden verklaard, manipuleerde de Commissie Ongewenst Gedrag (COG) de ingangsdatum van zijn bevordering zodat hij financieel en in rang zou verliezen, wat hem extra psychische schade heeft berokkend.
Zaahir diende tijdens zijn uitzending al klaagschriften in (2016). Later, toen hij in november 2023 op zijn privé-Facebook uitspraken deed over het geweld in Gaza en een kritisch-cartoon deelde, kwam hij onder MIVD- en Marechausseeonderzoek te staan. Hoewel een onderzoeker aanvankelijk voorstelde het bij een waarschuwing te houden, leidde het dossier in februari 2025 tot een negatief ambtsbericht: zes jaar uitgesloten van promotie — de zwaarst mogelijke maatregel zonder ontslag. Onderbouwing bestond onder meer uit socialmediaposts, gameplayvideo’s van Grand Theft Auto (waaruit acties uit het spel werden gehaald), vakantievideo’s waarin legaal vuurwerk op Bonaire te zien was en een cartoon die volgens onderzoekers antisemitisch geïnterpreteerd kon worden. Zaahir noemt die contextloze selectieve weergave van materiaal problematisch en wijst op eerdere profilering door MIVD (controle op uitgaven, moskeebezoek, bankafschriften) en op een incident in 2018 waarbij hij als mogelijke ‘uitreiziger’ naar ISIS-gebied werd gezien.
Beide mannen ervaren dat melden van misstanden door de krijgsmacht wordt ontmoedigd of bestraft. Dat strookt met eerdere rapporten: COID (2016) waarschuwde dat gebrek aan vertrouwen mensen weerhoudt te melden; het SCP-onderzoek van 2017 toonde aan dat niet-westers personeel vaker negatieve ervaringen rapporteert (60% versus 49% bij westers personeel) en sociale sancties vreest. Ondanks beleidsbeloften over ‘diversiteit en inclusie’ volgden vaak alleen nader onderzoek of vrijblijvende instrumenten zoals beeldvormingcampagnes en toolboxen, maar geen harde maatregelen die melders beschermen.
De verhalen van Youssouf en Zaahir illustreren volgens hen en meerdere andere geïnterviewde militairen een patroon van dubbele standaarden: hun taal- en cultuurkennis wordt benut voor missies, maar zodra zij misstanden aan de kaak stellen volgt onderzoek naar henzelf en worden carrières geschaad. Meermaals wijzen zij op het grote gat tussen wat Defensie intern zegt over integriteit en inclusie en hoe klachten in praktijk worden afgehandeld. Ondanks vele interne en externe rapporten over jaren heen verandert er weinig, waardoor melden vervolgschade voor melders oplevert en vertrouwen in de organisatie ondermijnd blijft.