Defensie is 'kraamkamer van innovatie', maar dat heeft gevolgen voor militairen
In dit artikel:
Defensie zet de komende jaren sterk in op technologische vernieuwing: van drones en robotica tot kunstmatige intelligentie. Waar zulke middelen eerst vooral ondersteunend waren, vormen ze nu een integraal onderdeel van moderne operaties. Het ministerie noemt de krijgsmacht bovendien "een kraamkamer van technische innovaties"; tegelijk rijzen vragen over wat die technologie betekent voor de militair die het apparaat bestuurt en de besluiten moet nemen.
Er is een ontwikkelingslijn zichtbaar vanaf eerdere missies in Irak en Afghanistan, waar sensoren en detectietechnieken het risico van geïmproviseerde explosieven verkleinden en levens redden. De Russische invasie van Oekraïne heeft volgens onderzoekers en Defensie geleid tot een versnelde omslag: voorbereiding op oorlogsscenario’s gaat hand in hand met een gerichte uitrol van nieuwe systemen. Het kabinet-Jetten wil €19 miljard extra uittrekken voor Defensie; circa 20 procent daarvan — ongeveer €3,8 miljard — is bestemd voor innovatie. Sinds de oorlog in Oekraïne is de krijgsmacht ook met bijna 12.500 mensen gegroeid, waardoor scholing en inzetbaarheid van nieuw personeel urgente aandachtspunten zijn.
Dat brengt meerdere operationele en ethische uitdagingen met zich mee. Mensen die drones of andere systemen bedienen krijgen veel meer informatie tot hun beschikking, waardoor hun verantwoordelijkheid toeneemt en de kans op cognitieve overbelasting groeit. AI wordt ingezet om enorme hoeveelheden beeld- en sensordata te analyseren en operators te ondersteunen bij het inschatten van situaties. Tegelijkertijd blijft jurisdictie en morele aansprakelijkheid bij mensen liggen: AI kan niet verantwoordelijk worden gehouden voor beslissingen, wat problematisch is als een operator niet volledig kan doorgronden waarop een AI-advies is gebaseerd.
Praktische consequenties betreffen werving, opleiding en behoud van personeel. Als rekruteringscampagnes avontuurlijk werk beloven maar kandidaat-militairen vervolgens uren achter een tablet dronebeelden analyseren, ontstaat een mismatch in verwachtingen. Defensie werkt aan gespecialiseerde dronefuncties binnen luchtmacht, marine en straks ook landmacht, en benadrukt het belang van transparantie over nieuwe toepassingen. In de militaire opleidingen is aandacht voor besluitvorming onder onzekerheid, en er is steeds meer ruimte voor gesprek vóór en ná inzet om de morele last bespreekbaar te maken.