Defensie-expert Ko Colijn over gevolgen van oorlog met Iran op die in Oekraïne

In dit artikel:

Defensie-expert Ko Colijn analyseert hoe de recente Amerikaanse-Israëlische aanvallen op Iran de oorlog in Oekraïne beïnvloeden. Hij brengt de belangrijkste effecten in vijf punten ter sprake en legt verbanden tussen geopolitieke doelen, militaire middelen en strategische kansen.

1) Onhelder doel van de aanval op Iran
Er is geen eenduidig internationaal narratief voor het offensief tegen Iran. Analisten noemen uiteenlopende motieven: humanitaire redenen, het neutraliseren van bredere regionale dreigingen of het tegenhouden van een nucleair programma. Voor de VS lijkt het containment van China echter het overheersende strategische motief: door Iran’s olie-export en de toegang via de Straat van Hormuz te beïnvloeden, willen de Amerikanen mogelijk Pekings energievoorziening raken. Tegelijkertijd is de Israëlisch-Iraanse confrontatie meer regionaal van aard; Israël onder premier Netanyahu wil structureel afrekenen met Teheran. Binnen Iran winnen de theocratische hardliners terrein, wat de kans op regimeverandering verkleint.

2) Afleiding en opslorping van middelen
De strijd in het Midden-Oosten leidt tot een sterke aftakeling van aandacht, wapens en geld voor Oekraïne. In korte tijd zijn er veel meer dure Patriot-luchtafweerraketten gebruikt dan in jaren van oorlog in Oekraïne, met miljardenkosten tot gevolg. Dat drukt op de levertijden en de financiële mogelijkheid om dit soort systemen aan Kiev te leveren; wachttijden voor Patriots lopen op tot meer dan vijf jaar. Oekraïne probeert diplomatiek te laveren: Zelensky ondersteunt formeel de VS om zichzelf niet tegen Trump in het harnas te jagen, maar voelt de pijn van verruimde prioriteiten.

3) Risico op escalatie richting NAVO en Europese heroriëntatie
De vijandelijkheden hebben al geleid tot inslagen of aanvallen in de richting van EU-lid Cyprus en NAVO-lid Turkije. Daardoor groeit de kans dat een fout of 'ongeluk' wijdere escalatie veroorzaakt en navolgende betrokkenheid van westerse marines noodzakelijk maakt. Europese landen lijken Iran momenteel belangrijker te vinden dan Oekraïne, deels uit vrees voor vluchtelingenstromen en om vitale zeewegen veilig te houden. Frankrijk stuurde het vliegdekschip Charles de Gaulle richting de regio; Nederland gaf het marineschip Zr.Ms. Evertsen opdracht die kant op te gaan.

4) Complexe uitkomst voor Rusland
De Iranoorlog levert Rusland zowel voor- als nadelen op. Een hogere olieprijs ondersteunt de Russische oorlogseconomie, maar Moskou verliest daarmee ook een regionale partner. Voor Poetin is het een meevaller dat sommige Amerikaanse luchtverdedigingsmiddelen elders worden ingezet, maar hij kan minder rekenen op Iraanse drones en materieel.

5) Oekraïne’s drone-expertise als potentiële troef
Kiev heeft ervaring opgedaan met het efficiënt neerslaan van Russische drones en biedt aan om tegen levering van systemen zoals Patriots de Amerikaanse en westerse droneproblematiek te helpen oplossen. Oekraïne kan tegen relatief lage kosten veel interceptiecapaciteit leveren, iets wat in Washington mogelijk niet de voorkeur krijgt. Trump lijkt eerder geneigd grootse, dure oplossingen te prefereren — en persoonlijk en familie-economische belangen spelen mee: er circuleren berichten dat twee van zijn zoons investeren in onderscheppingsdrone-startups.

Kortom: de confrontatie met Iran versnippert westerse aandacht en middelen, vergroot risico’s van regionale spreiding richting NAVO-territoria, verandert de machtsverhoudingen in het voordeel of nadeel van spelers afhankelijk van hun belangen, en kan Oekraïne’s gespecialiseerde dronekennis juist wél tot een waardevolle ruilpost maken — als westerse leiders daartoe bereid zijn.