Defensie draagt sterk bij aan de klimaatcrisis die onze nationale veiligheid bedreigt

In dit artikel:

Terwijl Europese legers helpen bij de bestrijding van zware bosbranden, wordt steeds duidelijker hoe klimaatverandering de nationale veiligheid raakt. In Frankrijk zetten ongeveer 1.500 militairen, bulldozers en een aangepaste Airbus zich in om de branden rond Bordeaux te bestrijden en inwoners te evacueren. Ook militaire installaties en de raketfabrieken van ArianeGroup worden door het vuur bedreigd.

De krijgsmacht bevindt zich daarmee in een paradoxale positie. Klimaatverandering leidt door hitte, droogte, watertekorten, overstromingen en schaarste tot grotere veiligheidsrisico’s en mogelijk meer conflicten. Tegelijkertijd zijn legers zelf grote uitstoters: wereldwijd zijn ze verantwoordelijk voor naar schatting 5,5 procent van de broeikasgasuitstoot. Oorlogen versterken dat effect. De Russische invasie van Oekraïne veroorzaakte in drie jaar meer dan 300 miljoen ton CO₂-uitstoot, onder meer door brandstofgebruik, vernielde infrastructuur en natuurbranden. Ook de oorlog in Gaza heeft volgens onderzoekers een zeer grote klimaatvoetafdruk.

Oud-commandant der Strijdkrachten Tom Middendorp waarschuwt al jaren dat klimaatverandering bestaande spanningen over grondstoffen, voedsel en water kan aanjagen. Hij pleit voor technologie die zowel de weerbaarheid vergroot als uitstoot vermindert, zoals zuinige watertechnieken, recyclebare batterijen en alternatieve brandstoffen. Volgens hem moet Defensie minder afhankelijk worden van fossiele brandstoffen zonder aan slagkracht in te boeten.

In Nederland zijn de klimaatambities van Defensie echter naar de achtergrond verdwenen door de nadruk op militaire paraatheid en hogere defensie-uitgaven. Eerdere doelen om het materieel in 2030 en 2050 veel minder afhankelijk te maken van fossiele brandstoffen zijn uit zicht geraakt. Het kabinet legt vooral de nadruk op afschrikking en collectieve verdediging. Defensie werkt wel aan energieopwekking op eigen locaties, zonne-energie voor drones, biobrandstoffen, synthetische brandstoffen en klimaatneutraal vastgoed in 2050.

Politicoloog Adrien Esteve en onderzoeker Neta Crawford vinden die aanpak onvoldoende. Volgens hen gebruikt Defensie klimaat vooral als veiligheidsargument wanneer dat militaire belangen en budgetten ondersteunt, maar vermijdt het ministerie de vraag hoe militarisering en militaire operaties zelf aan de klimaatcrisis bijdragen. Echte emissiereducties zouden volgens Crawford ingrijpende keuzes vereisen, zoals het afbouwen van operaties of het vervangen van grote delen van de militaire vloot. Middendorp erkent de verantwoordelijkheid van Defensie, maar stelt dat verdere verduurzaming afhankelijk is van technologische doorbraken in onder meer de luchtvaart, scheepvaart en zware mobiliteit.