Deal or no deal: onderhandelingen tussen VS en Iran blijven emotionele achtbaan
In dit artikel:
De onderhandelingen tussen de Verenigde Staten en Iran wisselen voortdurend tussen hoop en chaos: berichten over een doorbraak worden afgewisseld met signalen dat de gesprekken stilgelegd zijn of onder druk staan. Afgelopen maandag leken de gesprekken even te zijn stopgezet nadat Israël aanvallen op een zuidelijke buitenwijk van Beiroet had aangekondigd; Teheran zag dat als een schending van het staakt-het-vuren dat eerder met de VS was overeengekomen. Later die dag gaf president Trump tegenstrijdige signalen: hij noemde de onderhandelingen saai en onverschillig, maar zei kort daarna dat de gesprekken toch doorgingen. Volgens anonieme bronnen ontstond ook een stevig conflict in een telefoongesprek tussen Trump en premier Netanyahu, waarbij Trump boos reageerde omdat Israël de delicate akkoorden in gevaar zou hebben gebracht.
De spanningen liepen verder op toen de Amerikaanse strijdkrachten naar eigen zeggen Iraanse militaire doelen bombardeerden nadat een Amerikaanse drone was neergeschoten; Iran meldde op zijn beurt raketaanvallen op Amerikaanse troepen in Koeweit, die volgens de VS werden neergehaald. Die gebeurtenissen onderstrepen hoe fragiel het proces is: een enkele episode kan het staakt-het-vuren en de werkwijze van de onderhandelingen direct ondermijnen.
Wat er precies op tafel ligt is geen eindakkoord, maar een memorandum van begrip met gezamenlijke uitgangspunten. Dat document moet onder meer een verlenging van het staakt-het-vuren met circa zestig dagen vastleggen zodat er verder kan worden onderhandeld over concrete stappen. De heropening van de Straat van Hormuz is voorlopig de meest urgente kwestie: de VS eisen zo snel mogelijk onbelemmerd scheepvaartverkeer, terwijl Iran behoud van enige controle over de zeestraat wil. Tegelijk eist Teheran onmiddellijke vrijgave van miljarden aan bevroren tegoeden; de VS stellen dat daar pas over gediscussieerd kan worden wanneer de Straat is heropend. Sinds het Amerikaanse staakt-het-vuren van 7 april is de zeestraat echter nog steeds niet open.
Zelfs als partijen het eens worden over algemene principes, wacht een veel ingewikkelder fase: praten over het Iraanse kernprogramma en het opheffen van internationale sancties. Het zou geen snelle opgave zijn — het eerdere nucleaire akkoord van 2015 kwam na bijna twee jaar onderhandelen tot stand, en Trump trok de VS daar later uit.
Politieke druk speelt een grote rol. Trump wil de oorlog zo snel mogelijk beëindigen vanwege oplopende onvrede onder Amerikaanse kiezers en economische gevolgen zoals hogere brandstofprijzen, zeker met tussentijdse verkiezingen in zicht. Tegelijk zijn er binnen zijn partij en bij bondgenoten als Israël sterke tegenstanders van een akkoord dat minder strenge voorwaarden bevat dan het JCPOA van 2015. Critici zien het lopende memorandum als mogelijk de beste van ‘zeer slechte opties’: voormalig nationaal veiligheidsadviseur Jake Sullivan constateert dat Trump weinig alternatieven heeft en dat bij elke aangekondigde stap richting een deal de voorwaarden vaak iets gunstiger voor Iran lijken te worden.