De zomer van Jetten: krijgt de premier zijn Miljoenennota rond?

In dit artikel:

Er zijn nog nauwelijks concrete signalen dat het kabinet-Jetten een begrotingsakkoord met de oppositie gaat sluiten; veel gesprekken blijven beperkt tot informele koffiesessies. Staatssecretaris Eelco Eerenberg, verantwoordelijk voor belastingen, zegt erbij dat een minderheidskabinet volgens hem een bescheiden en open houding moet hebben: “Als lid van een minderheidskabinet moet je een nederige en open houding hebben, vind ik. Oprecht anderen wat gunnen.” Toch noemde hij ook dat het verkrijgen van steun “puzzelen, puzzelen” zal zijn.

De klok tikt richting Prinsjesdag op dinsdag 15 september. Voor die datum moet het kabinet de begroting klaar hebben; eind augustus komt er een CPB-rapport dat de financiële uitgangspositie toont en daarna wordt het document afgewerkt. Omdat het kabinet geen parlementaire meerderheid heeft, is instemming van oppositiefracties noodzakelijk. Mogelijke samenstellingen van steun zijn links (PRO en Volt) of rechts (JA21, SGP, CU en BBB) — de laatste vier samen zouden voldoende zetels leveren om zowel Tweede als Eerste Kamer te passeren. Tot dusver ontbreekt echter elke aanwijzing dat er serieuze onderhandelingen lopen.

Ministers gebruiken deze zomer vooral om te luisteren: welke bezuinigingen vinden oppositiepartijen onacceptabel en wat zouden zij in ruil willen? De notities uit die gesprekken moeten na het reces de startnota vormen; dan gaat het kabinet achter gesloten deuren “de puzzel leggen” en eind augustus afronden. Die werkwijze roept herinneringen op aan het kabinet-Schoof, dat tijdens Prinsjesdag concessies deed (zoals gratis schoolmaaltijden) maar toch later een herenakkoord met CDA, CU en SGP moest sluiten om het Belastingplan te redden.

De situatie van premier Jetten is kwetsbaarder dan destijds: het coalitieakkoord bevat in totaal meer dan 20 miljard euro aan bezuinigingen en D66, VVD en CDA hebben in geen van beide Kamers een meerderheid. Het is dus onzeker of de oppositie een volwaardige plek aan de onderhandelingstafel krijgt. Wel is duidelijk welke dossiers voorlopig geen draagvlak hebben:

1) Uitkeringen: het kabinet wil circa 6,5 miljard besparen op sociale zekerheid door onder meer lagere maximale uitkeringen voor arbeidsongeschikten, een beperking van de WW-duur naar één jaar en het schrappen van extra voorzieningen voor volledig arbeidsongeschikten. PRO verzet zich principieel en wil geen korting op uitkeringen; JA21 en SGP staan meer open voor bespreking. Het kabinet tracht daarnaast een sociaal akkoord met vakbonden te sluiten, maar de relatie met werknemersorganisaties staat onder druk (met onder meer acties in het openbaar vervoer).

2) Eigen risico zorg: coalitiepartijen willen het eigen risico verhogen (een bedrag rond 455 euro vanaf volgend jaar), een stap waar PRO fel tegen is en JA21 juist bereid lijkt te praten over hogere eigen bijdragen.

3) Hogere belastingen: met een zogenaamde vrijheidsbijdrage beogen D66, VVD en CDA ongeveer 5 miljard op te halen voor defensie. Dat raakt zowel huishoudens (hogere inkomstenbelasting en lagere fiscale kortingen) als bedrijven; concrete maatregelen richting bedrijfsleven zijn nog onduidelijk. Een eerder idee om de aof-premie te verhogen werd door de oppositie geblokkeerd.

Kortom: de kernvraag deze zomer blijft wie de rekening betaalt en welke compromissen acceptabel zijn. Premier Jetten en zijn ministers hebben nog werk om voorstellen zodanig te vormen dat ten minste een deel van de oppositie kan instemmen.