De worsteling van drie niet-moeders

In dit artikel:

Drie recent verschenen boeken van Nederlandse vrouwen belichten op verschillende manieren de pijn, keuzes en maatschappelijke druk rond het niet (kunnen of willen) krijgen van kinderen. Centraal staat het thema dat het leven niet maakbaar is — een harde les die vooral voelbaar wordt in het debuut van de Amsterdamse marketeer Van Goens, Ze brengen ze niet met de ooievaar, dat deze week uitkwam net voor Moederdag. Zij beschrijft haar lange, uitputtende tocht door het fertiliteitscircuit na een buitenbaarmoederlijke zwangerschap: van bewezen technieken als ivf en icsi tot meer twijfelachtige behandelingen, een traject dat lichamelijk en geestelijk vernietigend blijkt en uiteindelijk geen kind oplevert. Haar stijl en luxe levensstijl kunnen afstoten, maar achter de ironische noten blijkt een kwetsbare zoektocht naar zingeving en het besef dat niemand een recht op een kind heeft; het krijgen van een kind is een voorrecht, geen verworvenheid.

Anne-Mar Zwart, bekend van de EO, schrijft in Willen jullie geen kinderen een parallel verhaal maar met een ander eind: zij kreeg na een intensief ivf-traject wél twee kinderen. Haar verslag roept kritische vragen op over de ethiek van de snel voortschrijdende vruchtbaarheidstechnologieën en waarschuwt dat wie niet goed grenzen trekt, steeds een stap verder kan worden meegesleept. Ook zij ervaart hoe hormonen en hoop morele grenzen vertroebelen, en pleit — impliciet — voor beter nadenken vooraf over hoe ver je wilt gaan.

Fiona Fortuin levert met het essay Niet moeder een tegengeluid: zij heeft geen partner en geen kinderwens, maar voelt de druk van een samenleving die moederschap normaliseert en het ontbreken daarvan soms als een tekort ziet. Fortuin vraagt om ruimte en herwaardering: geen aanval op moeders, maar een pleidooi dat kindloze vrouwen niet als onvolledig moeten worden gezien.

Samen laten de drie boeken zien hoe hard de norm van het traditionele gezin drukt, hoe verleidelijk de beloftes van de fertiliteitsindustrie zijn en hoe moeilijk het is om grenzen te bewaren in een context die kinderloosheid zelden accepteert. De schrijvers illustreren ook dat omstanders vaak te makkelijk oordelen; empathie en terughoudendheid zijn nodig. Als slotnoot geven de verhalen een schrijnende, maar ook ontwapenende les: accepteer de onmaakbaarheid van het leven waar mogelijk en zoek naar manieren om verlies en verlangens menselijk te benoemen.