"De wolf ontwikkelt zich in fasen tot mensenjager"
In dit artikel:
Amerikaanse en Canadese onderzoekers en schrijvers in recente boeken presenteren een ander beeld van de wolf dan de gangbare boodschap in Nederland dat wolven schuw en ongevaarlijk zijn. In The Real Wolf (Ted Lyon e.a.) en The Gray Wolf Revealed (Kaj Granlund en Will Graves) wordt betoogd dat wolven onder bepaalde omstandigheden mensen als prooi kunnen gaan zien, en dat het huidige beschermings- en herstelbeleid die omstandigheden kan creëren.
Wie en wat
- Ted Lyon, een Amerikaanse procesadvocaat uit Texas die zelf ook jaagt, verzamelde samen met elf deskundigen observaties en gegevens om juridische en ecologische beweringen over wolven te toetsen.
- Valerius Geist, etholoog aan de universiteit van Calgary, onderzocht veldgedrag en concludeert dat wolven heel flexibel en leerbaar zijn: wanneer ze weinig bejaagd worden, voedsel vinden en in kleine populaties leven, vermijden ze mensen; als die voorwaarden veranderen kunnen ze banger worden en mensen opzoeken.
- Will Graves documenteerde in Rusland historische wolvenplagen en legt verbanden tussen bestuurloosheid, oorlogsperiodes en stijgende aantallen aanvallen op mensen.
Waarom verschil van inzicht
De discrepantie tussen geruststellende Nederlandse experts en de alarmerende conclusies in deze boeken verklaart zich deels uit geschiedenis en context: in de twintigste eeuw waren wolven in Europa zeldzaam door intensieve bestrijding, en veel Amerikaanse gebieden met wolven zijn uitgestrekt. In de tweede helft van de twintigste eeuw groeide de natuurbeschermingsgedachte van herstel van ‘oorspronkelijke wildernis’, waarna wolven in delen van de VS werden uitgezet en in beschermde status kwamen. De auteurs stellen dat die beschermde status, gecombineerd met weinig beheer, kan leiden tot grote populaties die dichter bij menselijke nederzettingen komen.
De zeven stappen naar mensen als prooi
Geist beschrijft een ontwikkelingspatroon in zeven fasen waarin wolven zich aanpassen en leren mensen te benutten als voedselbron:
1) zeldzamer worden van natuurlijke prooien;
2) nachtelijke verkenning van dorpen;
3) verkenning overdag met voorlopig afstand houden;
4) aanvallen op klein vee en huisdieren;
5) aanvallen op groter vee;
6) nauwere observatie van mensen en hun routines;
7) gerichte aanvallen op mensen, in het begin vaak onhandig omdat de wolf nog leert how-to.
Deze opeenvolging is volgens de auteurs gedocumenteerd in verschillende landen en historische periodes.
Historische en internationale casestudies
Graves en andere onderzoekers halen archiefcijfers aan uit Rusland, Frankrijk, Italië, Finland, Duitsland, Iran, India en de VS. In periodes waarin wolven niet systematisch werden beheerd (oorlogs- en chaotische tijden) traden volgens deze bronnen ‘wolvenplagen’ op met vele slachtoffers, vaak onder kinderen. Voorbeelden: in 19e-eeuws Rusland honderden jaarlijkse doden, in sommige regio’s duizenden over langere periodes; in Frankrijk en Italië meerdere honderden of duizenden gedocumenteerde slachtoffers over eeuwen. Moderne meldingen bestaan ook (bijv. slachtoffer in VS, recente bijtincidenten in Nederland).
Ecologische en gezondheidseffecten
De auteurs waarschuwen dat onbeheerde toppredatoren tot zogenaamde predator pits of ecologische ‘woestijnen’ kunnen leiden: door sterke predatie nemen lokale wildpopulaties dramatisch af (Yellowstone-wapiti als voorbeeld). Verder bespreken zij surplus killing — massale doding van meer dieren dan nodig voor consumptie — en wijzen op ziekten en parasieten die wolven kunnen verspreiden, zoals hondsdolheid en de parasiet Echinococcus granulosus die bij mensen ernstige cysten kan veroorzaken.
Standpunt ten aanzien van beleid
De experts zijn niet principieel tegen wolven, maar pleiten voor actief beheer: kleinere, beheerste populaties in afgelegen gebieden, monitoring, en maatregelen om kruising met honden te voorkomen. Zij bepleiten kritisch heroverwegen van een automatische beschermstatus voor wolven in dichtbevolkte streken, omdat langdurige bescherming zonder beheer volgens hen risico’s creëert voor mens, vee en uiteindelijk de genetische integriteit van de soort.
Nederlandse context en recente incidenten
In Nederland is de wolf teruggekeerd en zijn er meldingen van schapen die massaal worden gedood (surplus killing) en enkele bijtincidenten met kinderen en recreanten. National Geographic signaleerde dat ook andere grote zoogdieren, zoals de bruine beer, theoretisch terug zouden kunnen keren, maar dat ruimte en genetische variatie cruciale voorwaarden zijn. De archiefcijfers uit diverse landen geven aan dat historische risico’s reëel waren onder specifieke omstandigheden; hoeveel die oude cijfers precies vertalen naar de moderne situatie blijft onderwerp van debat.
Korte reflectie
De boeken en onderzoeken leveren een contrasterend en historisch onderbouwd perspectief: wolven zijn adaptieve roofdieren waarvan gedrag sterk samenhangt met populatiedruk, voedselbeschikbaarheid en menselijk beheer. Waar de ene groep experts de nadruk legt op zeldzaamheid van aanvallen in de huidige tijd, waarschuwen deze auteurs dat beleid en demografische veranderingen de kans op nauwere en gevaarlijkere interacties kunnen vergroten. Voor beleidsmakers betekent dat een afweging tussen natuurbescherming, schadebeperking en veiligheidsmaatregelen — met concrete beheersmaatregelen, monitoring en preventieve stappen tegenover wilde dieren als mogelijke kerncomponent.