De wetenschappelijke waarheid over het reltuig: Waarom morele oproepen van Jetten en Halsema falen

In dit artikel:

Psychiater Esther van Fenema stelt op X dat de recente jaarwisselingsrellen in Nederland geen louter morele of politieke crisis zijn, maar een fundamentele crisis van gedragsregulatie: relschoppers worden niet gedwongen door normen of extra regels omdat zij nauwelijks directe negatieve consequenties ervaren, terwijl de directe beloning — spanning, status binnen de groep en ontlading — groot is. Volgens haar ligt de oorzaak deels in jarenlange bezuinigingen op politie en justitie waardoor de pakkans feitelijk en gevoelsmatig laag is; sancties blijven veelal symbolisch.

Van Fenema wijst erop dat morele smeekbedes van politici zoals oproepen tot 'respect voor hulpverleners' weinig uithalen: gedragsverandering ontstaat niet door verontwaardiging of meer wetsteksten, maar door snelle, consistente en proportionele handhaving die gevolgen onmiddellijk voelbaar maakt. De reflex van kabinet Jetten — een landelijk vuurwerkverbod en extra regels — noemt het artikel ontoereikend zolang handhaving niet structureel wordt versterkt. Ook wordt kritiek geleverd op politieke taal die volgens de auteur neigt naar begrip en therapeutische benaderingen in plaats van hard optreden; het stuk vergelijkt dit expliciet met rechtser beleid in landen als de VS.

Naast de analyse bevat het artikel duidelijke politieke stellingname en oproepen tot steun aan conservatieve media/actiegroepen, met betaalverzoeken en promotie van 'sterk leiderschap'. De kernboodschap blijft echter: zonder het herstellen van directe consequenties en een hogere pakkans zal de door Van Fenema gesignaleerde gedragscrisis naar verwachting verder escaleren.