De weg naar welvaartsziekte nummer 1 is geplaveid met fructose: 'Voedsel bewerken is tot een kunst verheven'

In dit artikel:

Martijn Brouwers, hoogleraar endocrinologie en stofwisselingsziekten aan de Universiteit Maastricht en behandelend arts in het Maastricht UMC+, legt in zijn nieuwe boek Suiker in overvloed uit waarom fructose zo wijdverbreid is en welke gezondheidsrisico’s dat met zich meebrengt. Brouwers combineert klinische ervaring met onderzoek naar de cardiometabole gevolgen van leververvetting; momenteel heeft ongeveer 30% van de Nederlandse bevolking te veel vet in de lever en meer dan een miljoen Nederlanders hebben diabetes.

Fructose — vaak fruit- of vruchtensuiker genoemd — zit tegenwoordig niet alleen in fruit maar in veel bewerkte producten: sauzen, peperkoek, frisdrank, snoep en zelfs soepen. Biologisch is het een monosaccharide die vooral in de lever wordt afgebroken. Dat verschil met glucose heeft gezondheidsgevolgen: fructose stimuleert de opname van glucose in de lever en bevordert zo vetvorming in dat orgaan. Bovendien remt fructose de productie van het sekshormoon-bindend globuline (SHBG), waardoor meer vrij testosteron beschikbaar komt — een mogelijke verklaring voor een toegenomen zin in seks bij hoge fructoseconsumptie.

Brouwers plaatst de huidige consumptie in een evolutionair perspectief: mensen zijn van oudsher aangetrokken tot zoetigheid omdat het calorie-efficiënt is, maar vroeger waren suikerrijke vruchten seizoensgebonden en gekaderd in een vezelrijke matrix; nu is pure fructose dagelijks en vaak sterk bewerkt aanwezig. Die mismatch tussen lichaam en omgeving draagt bij aan welvaartsziekten: leververvetting, insulineresistentie, diabetes, hart- en vaatziekten, hormoonstoornissen bij vruchtbare vrouwen, een verhoogde bloeddruk en mogelijk een grotere kans op darmkanker.

Brouwers wijst ook op maatschappelijke oorzaken: gemak, vergaande voedselbewerking, een aanbod dat inspeelt op onze smaakvoorkeuren en technologische ontzorging hebben beweging en inspanning uit het dagelijks leven verdrongen. Producenten spelen in op vraag, maar volgens hem kan vooral de overheid de balans herstellen door het aanbod gezonder te maken. Persoonlijke maatregelen noemt hij ook praktisch: niet in huis halen wat je makkelijk weg eet — een tip die hij zelf hanteert.

Het boek Suiker in overvloed biedt een overzicht van wetenschappelijke inzichten en culturele verklaringen voor onze zoetebehoefte, en benadrukt dat zowel gedragsverandering als beleidsingrijpen nodig zijn om de gezondheidscrisis door overmatige suikerconsumptie te keren. Suiker in overvloed, Brave New Books, €19,99.