De 'war on drugs' destabiliseert Latijns-Amerika al decennia. Nu dreigt Trump met méér militaire interventies
In dit artikel:
Middenin de Mexicaanse grensstad Nogales zit de moeder Graciela met haar kinderen in een opvang, weggerukt uit Guerrero door het escalerende drugsgeweld. Haar verhaal illustreert een bredere conclusie van het artikel: de Amerikaanse war on drugs, gestart onder Richard Nixon ruim vijf decennia geleden, heeft Latijns-Amerika diepgaand ontregeld en leidt door militarisering en export van wapens tot meer geweld, ontheemding en verzwakking van democratische instituties — en onder president Trump wordt die harde koers alleen maar fors aangezet.
Wat er nu gebeurt: op 22 februari kondigde het Mexicaanse leger de dood van Nemesio Oseguera Cervantes (El Mencho), leider van het Cartel Jalisco Nueva Generación (CJNG), aan. Zijn dood leidde onmiddellijk tot een golf van vergeldingen: brandstichtingen, hinderlagen op militairen, afgesloten luchthavens en dagenlange code rood in delen van Mexico. De operatie zou zijn uitgevoerd met Amerikaanse inlichtingensteun. El Mencho zelf wordt in het artikel gepresenteerd als product van de langere geschiedenis van de drugshandel: opgegroeid in regio’s waar Amerikaanse vraag de teelt aanjoeg, werkte hij als tiener op plantages en in de jaren ’90 is hij de grens vaak gepasseerd voor smokkel; zijn kartel groeide uit tot een paramilitaire organisatie met moderne wapens en huurlingen, mede mogelijk gemaakt door de militarisering van het anti-drugsbeleid.
Geweldspatronen zijn veranderd: kartels gebruiken nu drones, mijnen, explosieven en zware automatische wapens. Dorpelingen lopen gevaar, landbouwgebieden zijn bezaaid met waarschuwingsborden en uitgebrande auto’s; families verliezen kinderen en inkomsten (een voorbeeld is Pablo, die in 2024 omkwam na op een mijn te stappen). In Guerrero, Michoacán en Jalisco wordt het leven dagelijks verstoord; in opvangcentra krijgen kinderen traumabegeleiding, terwijl hun ouders geen uitzicht hebben op veiligheid of legaal verblijf in de VS.
De kernanalyse van het artikel is dat Amerikaanse beleidskeuzes een belangrijke oorzaak zijn van deze escalatie. De nadruk lag decennialang op militaire en rechtshandhavingsmiddelen — wapens, training en technologie — niet op preventie, onderwijs, gezondheidszorg of vraagreductie in de VS. Dat creëerde een lucratieve zwarte markt en verplaatste productie en geweld door de regio (het waterbedeffect): toen cocaïne- of cannabisproductie in het ene land werd bestreden, verhuisde het naar de volgende, van Peru naar Colombia naar Midden-Amerika. Costa Rica en havenstad Limón worden als voorbeelden genoemd van landen die door die verschuivingen plotseling te maken kregen met een toename van verslaving en geweld, verlies van toerisme en grote sociale kosten.
Politiek heeft het beleid ook verstrekkende gevolgen. Hardline-reacties versterken autoritaire leiders die sociale orde beloven: El Salvador onder Nayib Bukele is exemplarisch — massale arrestaties en megagevangenissen bleken populair en effectief in het verlagen van misdaadcijfers, maar gingen gepaard met grootschalige mensenrechtenschendingen en uitholling van oppositie. Tegelijkertijd groeit verzet tegen het Amerikaanse model: meerdere Latijns-Amerikaanse landen zetten stappen naar decriminalisering of legalisering (Uruguay, delen van Mexico, Argentinië, Colombia, Brazilië, Peru) en pleiten voor een volksgezondheidsbenadering, zoals Colombia’s president Gustavo Petro.
Onder Trump is de aanpak weer verscherpt: cartels werden door zijn regering bestempeld als buitenlandse terroristische organisaties, fentanyl kreeg het etiket van massavernietigingswapen en hij lanceerde initiatieven zoals de door hem voorgestelde “Shield of the Americas”, een coalitie die grootschalige, militair-georiënteerde acties tegen kartels bepleit. Het artikel benadrukt dat zo’n hernieuwde militarisering de kans op buitenlandse interventie, versplintering van kartels en massale menselijke tol vergroot.
Tegelijkertijd betaalt de gewone bevolking de hoogste prijs: duizenden gevangenen zitten vast voor niet-gewelddadige drugsdelicten; hele gemeenschappen worden ontheemd; jongeren krijgen nauwelijks economische alternatieven; en kwetsbaren in de gevangenissen en onder de migranten zijn het hardst getroffen. Het artikel citeert experts die stellen dat arrestatie en opsluiting de beschikbaarheid van drugs niet hebben verminderd, maar wel gevangenissen vulden, democratische structuren verzwakten en corruptie bevorderden.
Concluderend schetst het stuk een keten van oorzaak en gevolg: Amerikaanse vraag en prohibitionistische politiek voedden een zwarte markt; militarisering en wapens uit de VS professionaliseerden en militariseerden kartels; die militarisering leidde tot braakliggende geweldspiralen, ontheemding en autoritaire politiek in Latijns-Amerika — en het huidige beleid van de VS, onder Trump, loopt het risico dit patroon te verdiepen. Voor mensen als Graciela en haar kinderen betekent dat vooral: onzekere toekomst, beperkte vluchtmogelijkheden en prioriteit aan overleven boven dromen.