De waarnemer waargenomen

In dit artikel:

Helen Verploegen promoveerde recent op onderzoek naar de gevoelens achter natuurwaarnemingen die burgers invoeren op digitale platforms. Ze onderzocht vooral mensen die vogels en andere soorten melden op sites als Waarneming.nl, de Jaarrond Tuintelling en via Sovon‑metingen, en keek hoe die meldingen samenhangen met emotionele verbondenheid met de natuur — een thema dat extra urgent is in tijden van natuurverlies.

Methode en voorbeelden: Verploegen combineerde analyse van online platformen met veldwerk: ze ging mee op pad met waarnemers om te zien hoe zij observeren, praten en reageren. Een treffend voorbeeld uit haar veldwerk beschrijft een man in Brabant die opgewonden raakte bij het zien van zijn favoriete vlinder, daarna gefrustreerd omdat het insect niet stilzette en uiteindelijk bedroefd door de achteruitgang van die soort in zijn streek. Zulke momenten tonen dat achter een vakmatige notitie op een kaart vaak een complex palet aan emotie schuilgaat.

Belangrijkste bevindingen: digitale meldplatformen functioneren niet alleen als databanken, maar ook als archieven van persoonlijke natuurervaringen en middelen om aandacht voor soorten te versterken. Die aandacht blijkt cruciaal: zorg voor natuur volgt niet alleen uit kennis, maar vooral uit emotionele verbondenheid. Door waarnemingen te delen worden zowel wetenschappelijke gegevens opgebouwd als banden met lokale soorten versterkt — iets wat behoud en betrokkenheid kan stimuleren.

Implicaties en aanbevelingen: Verploegen raadt organisaties als Vogelbescherming aan expliciet rekening te houden met de emotionele kanten van waarnemen. Initiatieven zoals de Nationale Tuinvogeltelling spelen al een rol bij het aanspreken van mensen, maar onderwijs en beleid kunnen meer doen om de waarde van dagelijkse natuurbeleving te erkennen. Ze wijst ook op een bredere uitdaging: Nederland scoort laag op verbondenheid met natuur, deels omdat bebouwde omgeving en stadsnatuur vaak minder als ‘natuur’ worden ervaren.

Praktische oproep aan lezers: neem vaker bewust waar wat er om je heen leeft, staat Verploegen — ook eenvoudige observaties van merels in de tuin kunnen positieve verbindingen versterken, en het bewust reflecteren op wat je zou missen als soorten verdwijnen helpt om betrokkenheid en actie te stimuleren.