De VN kiezen een nieuwe baas, in tijden van crisis. Wie van de vier kandidaten krijgt de zegen van Trump én Poetin én Xi?
In dit artikel:
De Verenigde Naties zoeken een opvolger voor António Guterres, die op 1 januari na tien jaar vertrekt. In New York voerde de Algemene Vergadering deze week hoorzittingen met vier kandidaten: Michelle Bachelet (Chili), Rafael Grossi (Argentinië, director-generaal van het IAEA), Rebeca Grynspan (Costa Rica, voormalig secretaris-generaal van UNCTAD) en Macky Sall (Senegal). De verkiezing moet uiterlijk in oktober rond zijn; de Veiligheidsraad trekt in de zomer achter gesloten deuren de uiteindelijke keus voor, waarna de Algemene Vergadering stemt — inclusief de noodzaak van steun van de vijf permanente leden.
De functie blijkt meer dan ooit een lastige opgave. De VN-bestuurder moet leidinggeven aan zo’n 37.000 medewerkers en rekenschap geven aan 193 lidstaten, terwijl de organisatie zich met onderwerpen bezighoudt die uiteenlopen van vrede en veiligheid tot klimaat en mensenrechten. Tegelijk kampt de VN met financiële tekorten en een afnemend vermogen om internationale regels af te dwingen; grootmachten negeren verdragen en voeren conflicten, waardoor de organisatie vaak machteloos lijkt. Guterres’ tien jaar waren gekenmerkt door opeenvolgende crises — Oekraïne, Soedan, Gaza, spanningen met Iran — met slechts enkele noemenswaardige successen zoals de graandeal die de export via de Zwarte Zee mogelijk maakte.
De kandidaten profileren zich vooral als bemiddelaars en hervormers, maar verschillen in ervaring en imago. Michelle Bachelet benadrukte de samenhang van vrede, ontwikkeling en mensenrechten, maar kwam tijdens haar hoorzitting zenuwachtig en vaag over; haar thuisland trok intussen officiële steun in. Rafael Grossi presenteerde zich als scherp communicator met ervaring in conflictgebieden; hij weigerde echter tijdelijk afstand te doen van zijn IAEA-post en staat erom bekend mogelijk informele steun uit Washington te genieten. Grossi zei dat onpartijdigheid cruciaal — “onpartijdigheid is een eenzame plek.”
Rebeca Grynspan maakte haar rol bij de graandeal en haar ervaring in het mondiale Zuiden tot speerpunten en legde haar VN-functie wel tijdelijk neer tijdens de kandidatuur. Zij beloofde prioriteit te geven aan dialoog: “De VN moeten weer aan tafel.” Macky Sall stelde zich voor als bruggenbouwer die de geloofwaardigheid van de VN wil herstellen en spanningen wil verminderen; hij heeft echter niet de formele steun van de Afrikaanse Unie of zijn eigen regering en wordt door critici geassocieerd met autoritair beleid.
Hoewel er ongeschreven regels bestaan — Latijns-Amerika zou aan de beurt zijn, en velen hopen op een vrouwelijke secretaris-generaal — zijn die niet bindend. De hoorzittingen geven schijn van transparantie, maar de doorslag wordt in het afgesloten stemmen van de Veiligheidsraad gegeven. De kernvraag blijft of de gekozen leider genoeg mandaat en steun kan verwerven om de gefragmenteerde wereldpolitiek te navigeren en de VN nieuw leven in te blazen, of dat de organisatie verder zal vervallen tot het uitvoeren van een geleidelijk aftakelingsproces.