De Vijfde Republiek biedt brandstof aan de autoritaire internationale

In dit artikel:

Na grootschalige plunderingen en rellen in Franse binnensteden sprak president Emmanuel Macron op 18 oktober 2026 over woede en schaamte. Hij beloofde zowel legitieme maatschappelijke eisen serieus te nemen als de geweldplegers te vervolgen, maar volgens de auteur klonk zijn reactie vooral als een machteloze vaststelling achteraf: de orde was al ontspoord.

De beschreven woede en schaamte leven volgens de analyse niet alleen bij burgers die bezorgd zijn over veiligheid, vernielde winkels en beschadigd historisch erfgoed. Ook de relschoppers zouden handelen vanuit gekrenktheid. Geïnspireerd door het werk van socioloog Eva Illouz betoogt de auteur dat groepen die vastlopen tussen een onbereikbare maatschappelijke top en een verzwakte sociale onderlaag vatbaar zijn voor politieke mobilisatie. Hun frustratie richt zich onder meer op statussymbolen van luxemerken, terwijl tegelijk winkels van middenstanders worden verwoest. De hedendaagse klassenstrijd keert zich daardoor tegen elkaar.

Macrons politieke verantwoordelijkheid wordt dubbel geïnterpreteerd. Volgens de ene lezing heeft hij na jaren aan de macht het ongenoegen laten oplopen; volgens de andere strandden zijn hervormingspogingen op parlementaire tegenstand, financiële problemen en een diepgewortelde politieke cultuur die verandering bemoeilijkt. Dat zelfs een verhoging van de pensioenleeftijd nauwelijks uitvoerbaar bleek, illustreert die impasse.

De rellen kunnen de komende Franse verkiezingen sterk beïnvloeden. Beelden van geweld tegen een winkelier in Nice kunnen kiezers richting Marine Le Pens radicaal-rechtse Rassemblement National duwen, waarbij zij hun stem vooral als een keuze voor orde en bescherming van eigendom zullen presenteren. Tegelijk ontstaat ruimte voor de centrumlinkse Raphaël Glucksmann, die het geweld veroordeelt en sociale hervormingen, investeringen in onderwijs en een eerlijkere verdeling tussen generaties belooft. Jean-Luc Mélenchon staat er volgens de aangehaalde peilingen slechter voor, mede door de associatie van zijn beweging met de rellen.

De onrust heeft bovendien internationale gevolgen. Donald Trump presenteerde de gebeurtenissen als bewijs van een vervallend Europa en riep Frankrijk op de grenzen te sluiten. Ook Russische propagandakanalen grepen de beelden aan om migratie als oorzaak van westerse zelfvernietiging af te schilderen. Zo trekken Washington en Moskou een vergelijkbare, autoritaire conclusie uit de Franse crisis. Volgens de auteur dreigen woede en schaamte daarmee richtinggevend te worden voor de politieke keuze van Frankrijk en de internationale koers van zijn volgende president.