De verkiezingswinst van de Arabische partijen biedt perspectief voor de Israëlische democratie

In dit artikel:

De Israëlische verkiezingsuitslag heeft geen duidelijke meerderheid opgeleverd, maar wel een historische mogelijkheid gecreëerd: Palestijnse burgers van Israël kunnen voor het eerst een beslissende rol spelen bij de vorming van een regering. In sommige Arabische plaatsen lag de opkomst volgens het artikel rond de tachtig procent. Daarmee lieten kiezers zien dat zij actief willen deelnemen aan de toekomst van het land.

De Arabische partijen beschikken mogelijk over de zetels die nodig zijn om het anti-Netanyahu-blok aan een meerderheid te helpen. Ahmed Tibi heeft voorzichtig laten blijken dat hij bereid is regeringsverantwoordelijkheid te nemen. Ook Yair Golan zegt dat samenwerking met Arabische partijen mogelijk moet zijn. Een dergelijke coalitie zou een belangrijke stap betekenen naar een regering die de volledige Israëlische bevolking vertegenwoordigt. Arabische partijen zouden bovendien een brug kunnen vormen naar de Arabische wereld, dankzij hun kennis van zowel de Israëlische als de Arabische samenleving.

In het anti-Netanyahu-kamp bestaat echter grote weerstand. Avigdor Lieberman wil niet samenwerken met Netanyahu, maar evenmin met Tibi. Naftali Bennett zegt alleen met zionistische partijen te willen regeren, hoewel hij in 2021 al deelnam aan een coalitie waarin de Arabische partij Ra’am was opgenomen. Gadi Eisenkot sluit Arabische partijen niet volledig uit, maar verbindt samenwerking aan strenge voorwaarden die volgens de auteur op een loyaliteitstest lijken. Daardoor kunnen de Arabische partijen wel de sleutel tot een meerderheid bezitten, maar worden zij niet vanzelf als gelijkwaardige partners aanvaard.

Die terughoudendheid hangt samen met een dieper probleem. Tijdens de campagne ging het nauwelijks over de toekomst van de Westelijke Jordaanoever of de wederopbouw van Gaza. Voor veel joodse Israëliërs wordt de Palestijnse kwestie vooral als een veiligheidsvraagstuk gezien, zeker na 7 oktober 2023 en na de recente oorlogen. Veiligheid omvat daarbij niet alleen bescherming tegen aanvallen, maar ook economische zekerheid, huisvesting, werk en minder militaire reservistendienst. Vanuit die benadering worden Palestijnen eerder als mogelijk gevaar dan als burgers, buren of politieke partners gezien.

De uitslag kan verschillende politieke scenario’s opleveren. Netanyahu kan proberen aan de macht te blijven door steun te zoeken bij politici uit het oppositiekamp, waarmee de nationalistisch-religieuze koers zou worden voortgezet. Het anti-Netanyahu-blok kan ook een minderheidsregering vormen, maar heeft zonder Arabische steun slechts 48 van de 120 zetels en zou dan voortdurend afhankelijk zijn van externe steun. Een derde optie is een technocratisch of nationaal kabinet van deskundigen, gericht op economisch herstel, wederopbouw, institutioneel vertrouwen en stabiliteit. Omdat de Israëlische premier parlementslid moet zijn, is een volledig partijloze regering niet mogelijk. Bovendien zouden de partijen het eerst eens moeten worden over de samenstelling, het mandaat en de duur van zo’n kabinet.

Volgens de auteur kan geen van deze oplossingen de kerntegenstelling omzeilen: Israël presenteert zich als een joodse staat, maar is tegelijk een democratie waarin alle burgers gelijke politieke rechten zouden moeten hebben. De verkiezingen hebben daarom niet alleen een coalitieprobleem blootgelegd, maar vooral de vraag opgeworpen of Palestijnse burgers uitsluitend als kiezers worden geaccepteerd of ook als volwaardige deelnemers aan de macht. De politici moeten daar nu antwoord op geven.