De verhuizing van olifanten in Malawi brengt boeren in levensgevaar
In dit artikel:
In de zomer van 2022 verplaatsten de Malawische overheid en twee internationale natuurbeschermingsorganisaties honderden dieren — waaronder 263 olifanten — van het weelderige, omheinde Liwonde National Park in het zuiden van Malawi naar het uitgeputte Kasungu National Park aan de Zambische grens. Het doel was Kasungu ecologisch te herstellen na decennia van stroperij die de populatie daar had uitgeput. De operatie, uitgevoerd met verdovingspijlen en grote vrachtwagens, werd door African Parks en IFAW aanvankelijk gepresenteerd als een succes.
Voor de landbouwgemeenschappen rond Kasungu bleek de verhuizing een ramp. De droogte-gevoelige, minder rijke omgeving van Kasungu bood onvoldoende voedsel; olifanten trokken het park uit en vielen landbouwpercelen in zowel Malawi als buurland Zambia aan. Boeren verloren oogsten — maïs, pompoenen, watermeloenen — en raakten voedselonzeker. Mensen durfden ’s nachts niet meer buiten te komen, scholen vielen vaker stil en gezinnen gingen van drie naar één maaltijd per dag. In het eerste jaar na de verplaatsing vielen minstens zes dodelijke slachtoffers door confrontaties met olifanten; vrijwilligersorganisaties en lokale bewoners melden tientallen extra doden en ruim tachtig olifanten die door vergelding of conflicten omkwamen. De vrijwilligersgroep Warm Hearts schat dat ruim twaalfduizend mensen schade leden.
Enkele persoonlijke gevallen illustreren de menselijke tol: boer Dixon Nyirongo verloor zijn hele akker; Joseph Soko (38) stierf na dat een olifant hem aanviel en zijn borstkas verbrijzelde; en op 6 juni 2024 werd Thomas Nyirongo tijdens het zoeken naar eetbare knollen in de savanne neergeschoten — zijn nichtje Tamara raakte zwaargewond. Families kloppen vergeefs aan bij autoriteiten: klachten worden afgewimpeld met argumenten als “het zijn niet onze olifanten”.
Reacties van de betrokken organisaties en overheden leveren weinig verlichting op. IFAW erkent op haar site conflicten en noemt de verhuizing een stap richting herstel van Kasungu; de hulp aan getroffenen bestond volgens de organisatie onder meer uit grafkisten en beperkte financiële steun voor begrafenisrituelen. IFAW verwijst juridische claims door getroffen bewoners naar de Malawische regering en zegt slechts ondersteunend te hebben opgetreden. Tegelijkertijd zijn er aanklachten ingediend tegen IFAW namens slachtoffers; het Britse advocatenkantoor Leigh Day noemt de gebrekkige voorbereiding en schadevergoeding reden voor een zaak.
Experts en lokale natuurbeschermers hekelen dat beslissingen zonder voldoende inspraak van omwonenden werden genomen. Buiten enkele halve maatregelen — borden met waarschuwingen, schrikdraad dat door jonge olifanten eenvoudig te omzeilen is, betonnen silo’s die boeren niet kunnen vullen en vuurwerk dat de dieren vaak koud laat — is er weinig effectieve mitigatie. Bekende alternatieven zoals bijenhekwerken, chilistroken of rijen zonnebloemen werden in dit gebied nauwelijks toegepast of vooraf uitgelegd. Critici waarschuwen dat het huidige beleid een vicieuze cirkel in gang zet: natuurbescherming zonder lokale betrokkenheid leidt tot grotere olifantenpopulaties in te kleine, omheinde gebieden, vervolgens tot uitstap naar boerenland, wraakacties en meer stroperij.
De controverse hangt ook samen met ambitieuze plannen van IFAW — het Room to Roam-initiatief — om corridors te creëren tussen beschermde gebieden in zuidelijk en oostelijk Afrika. Dergelijke plannen botsen met de realiteit van dichtbevolkte grensregio’s en de praktische problemen rond afrastering en draagkracht van habitats. Biologen waarschuwen dat zonder lokale participatie en slimme afwegingen van hekwerk en migratieroutes zowel mensen als de natuur de dupe kunnen worden.
Kortom: een goedbedoelde herbevolkingsoperatie uitmondde in ernstige mens‑olifantconflicten, voedselonzekerheid en dodelijke incidenten, terwijl structurele oplossingen en heldere verantwoordelijkheid uitblijven. De zaak toont het belang van voorafgaande community‑inspraak en passende mitigatie bij grootschalige natuurbeschermingsoperaties.