'De veestapel zal en moet blijkbaar krimpen': Van Essen negeert de Duitse stikstofnorm, en de rechter wacht op zijn regels

In dit artikel:

De Landbouw Alliantie, waarin onder meer Agractie, de Dutch Dairymen Board, de Nederlandse Melkveehouders Vakbond en de Nederlandse Vakbond Pluimveehouders samenwerken, zegt geen voortgang te hebben geboekt in overleg met landbouwminister Jaimi van Essen. De boerenorganisaties presenteerden een alternatief stikstofplan, maar volgens hun woordvoerder blijft het kabinet vasthouden aan het maatregelenpakket dat in juni werd aangekondigd.

De alliantie pleit onder meer voor overname van de Duitse rekenkundige ondergrens van 21 mol stikstofdepositie per hectare per jaar. Nederland gebruikt momenteel een grens van 0,005 mol, waardoor volgens de organisaties veel vergunningaanvragen vastlopen. Ook willen zij natuurdoelen opnieuw met metingen in het veld beoordelen en strengere regels beperken tot een zone van 250 meter rond kwetsbare natuur. Het kabinetsbeleid voorziet volgens het artikel in een ammoniakreductie van 42 tot 46 procent in 2035 ten opzichte van 2019, zones van 500 tot 1.000 meter rond ongeveer honderd Natura 2000-gebieden en mogelijk een korting op productierechten.

Tegelijkertijd heeft de rechtbank Oost-Brabant donderdag bepaald dat Noord-Brabant tot 1 februari 2027 geen handhavingsmaatregelen mag nemen tegen veehouders op grond van de provinciale omgevingsverordening. De provincie wilde boeren vanaf 1 juli 2026 verplichten om oudere stallen aan te passen om de ammoniakuitstoot te verminderen. Volgens de voorzieningenrechter ontbreekt echter de vereiste rechtszekerheid, omdat het ministerie de landelijke voorschriften en de financiële compensatie pas in januari 2027 bekendmaakt. Boeren zouden daardoor nu grote investeringen kunnen doen die later niet aan de landelijke regels blijken te voldoen.

De uitspraak volgde op een kort geding van onder meer Stichting Stikstof Claim, Agractie, ZLTO en de Producenten Organisatie Varkenshouderij. ZLTO stelt dat de provincie ondernemers tot investeringen verplichtte zonder duidelijkheid te geven over de uiteindelijke normen en vergoeding. De rechter achtte die ontbrekende informatie cruciaal voor beslissingen die veehouders nu moeten nemen.

Daarnaast waarschuwde de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) vrijdag, op basis van gegevens van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, dat ongeveer een kwart van de Nederlandse melkveebedrijven in 2026 vermoedelijk meer fosfaat produceert dan met de beschikbare fosfaatrechten is toegestaan. In een steekproef onder bijna tweehonderd bedrijven lag dat aandeel op 52 procent. De NVWA koppelt dit onder meer aan een hogere gemiddelde melkproductie per koe. Ongeveer driekwart van de bedrijven met een tekort zou meer dan 100 kilo fosfaat tekortkomen; bijna 10 procent heeft een tekort van meer dan 1.000 kilo.

Melkveehouders kunnen volgens de NVWA extra rechten kopen of leasen, of hun veestapel verkleinen. Fosfaatrechten kosten volgens Nieuwe Oogst ongeveer 330 euro per kilo, waardoor een tekort van 100 kilo circa 33.000 euro kan kosten. Wie de balans niet tijdig op orde brengt, riskeert volgens de toezichthouder een forse boete en mogelijk een strafblad, omdat overtreding van de fosfaatregels als economisch delict geldt. In 2025 stelde de NVWA bij 61 van 77 risicogerichte controles overtredingen vast die strafrechtelijk werden gehandhaafd.

Het artikel presenteert deze ontwikkelingen als bewijs dat het stikstof- en fosfaatbeleid boeren en de voedselketen onder grote druk zet. De Landbouw Alliantie vreest naast krimp van de veestapel ook gevolgen voor toeleveranciers, verwerkende bedrijven en de leefbaarheid van het platteland. De regering houdt vooralsnog vast aan haar bestaande beleid en ziet geen aanleiding om de voorgestelde Duitse aanpak over te nemen.