De vanuit Frankrijk uitdijende onrust komt voor Europa op een wel erg ongelegen moment

In dit artikel:

De politieke onrust die in Frankrijk opnieuw tot massademonstraties en confrontaties leidt, beperkt niet alleen de manoeuvreerruimte van president Emmanuel Macron, maar bemoeilijkt ook besluitvorming in de Europese Unie. Dat komt op een bijzonder ongelukkig moment: Europa moet snel belangrijke keuzes maken over de financiële steun aan Oekraïne, de mogelijke terugtrekking van de Verenigde Staten, een nieuw zevenjarig EU-budget van circa twee biljoen euro, kunstmatige intelligentie, de economische concurrentie met China en Russische sabotage.

Macron waarschuwde Europese collega’s al vóór de recente escalatie dat er vanaf januari nauwelijks politieke ruimte zou zijn voor ingrijpende besluiten. Frankrijk gaat in april naar de stembus en de president verwachtte dat zijn draagvlak in de laatste fase van zijn ambtstermijn sterk zou afnemen. De protesten hebben die ruimte verder verkleind. Ook in andere grote lidstaten naderen verkiezingen of kampen regeringen met grote binnenlandse problemen. Spanje stemt eind november, waarna waarschijnlijk pas in januari een stabiele regering ontstaat. Italië en Polen gaan eveneens richting verkiezingen, waardoor hun leiders geen besluiten willen nemen die in eigen land als zwak of te pro-Europees kunnen worden uitgelegd.

Duitsland heeft formeel meer tijd, maar bondskanselier Friedrich Merz leidt een impopulaire en kwetsbare regering. De rechts-populistische Alternative für Deutschland wint terrein en kan bij vijf deelstaatverkiezingen volgend jaar de druk op Merz verder opvoeren. In meerdere landen bestaat bovendien het risico dat verkiezingen leiden tot een nationalistische machtsverschuiving, bijvoorbeeld bij een overwinning van Marine Le Pen in Frankrijk.

Volgens de auteur zijn niet de verkiezingen op zichzelf het grootste probleem, maar de verhitte politieke sfeer eromheen. Die sfeer verspreidde zich vanuit Franse steden naar onder meer Brussel, Barcelona en Bologna en drong ook door tot Europese overlegzalen. Tijdens een recente Europese top liepen discussies over migratie volgens diplomaten hoog op. De Tsjechische premier Andrej Babiš en de Deense premier Mette Frederiksen zouden in scherpe bewoordingen het Europese migratiebeleid hebben aangevallen. Macron reageerde woedend toen Poolse en Hongaarse politici de Franse problemen op sociale media gebruikten om Europa’s migratiekoers te bekritiseren.

Buitenlandse machten proberen de verdeeldheid verder uit te buiten. Russische propagandanetwerken, aanhangers van Donald Trump en volgens sommige Europese politici ook China en de Verenigde Staten wakkeren conflicten tussen lidstaten aan. De Belgische premier Bart De Wever waarschuwde dat zij Europese verdeeldheid willen vergroten. Tegelijkertijd draagt hij daar volgens de auteur zelf aan bij door terughoudend te staan tegenover het gebruik van bevroren Russische tegoeden in België voor steun aan Oekraïne.

Toch blijft de EU volgens het artikel populair en erkennen veel lidstaten de noodzaak van gezamenlijk beleid. De Unie heeft bovendien vaker laten zien pas in crisissituaties echt tot actie te komen. Dat vermogen kan nodig zijn als de Amerikaanse steun aan Oekraïne wegvalt, Rusland de druk op Europa opvoert en rechts-populistische partijen verder groeien. Daarvoor zijn wel leiders nodig die maatschappelijke problemen geloofwaardig aanpakken. De onvrede onder Fransen is enorm, maar veel van hen geloven nog steeds dat de neergang van hun land kan worden omgebogen. Die hoop kan volgens de auteur een basis vormen voor Europees herstel.