De ultieme staatsbemoeienis: Hoge Raad en overheid openen de jacht op thuisonderwijs om uw kinderen in falende openbare scholen te dwingen!
In dit artikel:
Een recente uitspraak van de Hoge Raad zet thuisonderwijs in Nederland onder druk en kan per 1 juli leiden tot het beëindigen van vrijstellingen voor ongeveer 2.475 thuisonderwezen kinderen. Tot nu toe beriepen steeds meer ouders zich op artikel 5 onder b van de leerplichtwet: zij hoeven hun kinderen niet op een school in te schrijven als zij zelf in de opvoeding en onderwijsbehoefte voorzien. Volgens het Nederlands Jeugdinstituut steeg het aantal thuisonderwijskinderen van circa 800 in 2017 naar 2.475 in schooljaar 2023–2024.
De Hoge Raad beperkte recentelijk de interpretatie van die vrijstelling: die zou volgens het arrest alleen nog gelden wanneer er geen openbare school in de buurt is. Critici, onder wie Josien van Putten (vicevoorzitter NVvTO), stellen dat de rechter hiermee de rol van de wetgever overschrijdt en de wettekst verandert in plaats van uitlegt. De uitspraak raakt niet alleen de juridische status van thuisonderwijs, maar ook het bestaansrecht van bijzondere (niet-openbare) scholen, aldus tegenstanders.
Bestuurders en leerplichtprofessionals melden onduidelijkheid en praktische problemen. Corien van Starkenburg van Ingrado wijst erop dat ouders jaarlijks vóór 1 juli een herhaalberoep moeten indienen bij de leerplichtambtenaar; door de nieuwe jurisprudentie zijn ambtenaren onzeker over hoe die aanvragen te behandelen: moet ieder beroep worden afgewezen, bestaat er ruimte voor redelijkheid en billijkheid, en komt er een overgangsregeling? Door die administratieve onduidelijkheid kunnen vrijstellingen per 1 juli mogelijk niet worden verlengd.
De overheid motiveert de strengere opstelling met zorgen over toezicht en het welzijn van kinderen buiten het plaatje van schoolregistratie; het NJi zegt dat veel thuisonderwijs waarschijnlijk goed is georganiseerd, maar dat er vanwege gebrek aan zichtbaarheid ook risico’s kunnen bestaan. Voorstanders van thuisonderwijs zien de maatregel echter als onnodige inperking van ouderlijke vrijheid en een pijnlijke reactie op onvrede met het openbare onderwijs.
Als gevolgen noemen belanghebbenden mogelijke verhuizingen van gezinnen naar landen waar thuisonderwijs ruimhartiger is toegestaan (bijv. België of Denemarken) en een juridisch debat over scheiding der machten. Het artikel bevat bovendien oproepen tot acties en petitiecampagnes rond lokale kwesties (zoals een mogelijk asielzoekerscentrum), maar de kernconflict betreft de nieuwe uitleg van de leerplichtvrijstelling, de korte termijn tot 1 juli en de praktische en juridische onzekerheid voor duizenden gezinnen.