De uitgestoken hand van Jetten en Bontenbal, en wie hem straks vastpakt

In dit artikel:

D66-leider Rob Jetten en CDA-leider Henri Bontenbal begonnen na de verkiezingen met een gezamenlijke uitnodiging aan andere partijen om Nederland vooruit te helpen. Hun document was nadrukkelijk geen regeerakkoord, maar bevatte wel concrete plannen: jaarlijks 100.000 woningen bouwen, de hypotheekrenteaftrek geleidelijk afbouwen en rekeningrijden invoeren.

Volgens de auteur lagen die voorstellen op belangrijke punten dicht bij het programma van Progressief Nederland, de partij die onder leiding van Jesse Klaver de grootste oppositiepartij werd. Vooral op de woningmarkt, belastingen en mobiliteit zouden D66 en Progressief Nederland elkaar kunnen vinden. Toch kwam VVD aan de formatietafel, waardoor Progressief Nederland buiten het kabinet bleef en enkele van de meest progressieve plannen verdwenen.

In het uiteindelijke regeerakkoord van D66, VVD en CDA blijft de fiscale behandeling van de eigen woning ongewijzigd. Ook rekeningrijden is geschrapt; daarvoor kwamen onder meer een verlengde accijnsverlaging op benzine en onderzoek naar een andere berekening van de motorrijtuigenbelasting in de plaats. De auteur ziet dit niet als een praktische bijstelling, maar als het inleveren van duidelijke verkiezingsbeloften om rechtse steun veilig te stellen.

Die ontwikkeling kan volgens hem nog verder opschuiven. Kabinet-Jetten heeft met 66 van de 150 Tweede Kamerzetels en 22 van de 75 Eerste Kamerzetels geen meerderheid. Voor de begroting van 2027, die op vrijdag 28 augustus naar de Raad van State moet, zoekt het daarom steun bij JA21, SGP en BBB. Daarmee zou de politieke koers nog verder verwijderd raken van het oorspronkelijke document van D66 en CDA.

De auteur verwacht dat Klaver tijdens het eerste grote debat na Prinsjesdag, op 16 september, de brief uit januari kan aangrijpen om D66 aan te vallen. Hij hoeft volgens de auteur geen eigen verwijten te formuleren, maar kan de oorspronkelijke beloftes naast het huidige beleid leggen en vragen voor wie de uitgestoken hand bedoeld was en wie haar uiteindelijk heeft laten vallen. Als D66-lid erkent de auteur dat regeren zonder meerderheid compromissen vereist, maar hij vindt dat juist de afbouw van de hypotheekrenteaftrek en rekeningrijden geen bijzaken waren, maar onderscheidende kernpunten die zijn weggegeven voor steun van rechts.