De trans-Atlantische verhoudingen zijn veranderd: 'Dit is lastig terug te draaien'
In dit artikel:
De internationale verhoudingen kregen deze week een flinke schok door het gedrag van president Trump rond Groenland en zijn nieuwe samenwerkingsinitiatieven. Waar Trump afzag van een militaire overname van Groenland, spreken deskundigen van een wezenlijke breuk in de trans-Atlantische betrekkingen en van schade aan de geloofwaardigheid van NAVO. NATO-secretaris-generaal Rutte probeerde te sussen, maar reacties van leiders en experts liepen uiteen: sommige regeringen distantieerden zich van de ernst van de woorden over een “breuk”, andere waarschuwden juist voor langdurige gevolgen.
Radboud-expert Laurien Crump stelt dat Trumps uitspraken en houding artikel 5 — de collectieve verdediging — ondermijnen en dat de soevereiniteit van Groenland even ter discussie stond. Giles Scott-Smith (Leiden) beschrijft de afgelopen dagen als een “achtbaanrit”: gevestigde zekerheden van de afgelopen decennia worden snel losgelaten en soms weer gedeeltelijk herwonnen, maar onduidelijkheid blijft. Markha Valenta (Utrecht) merkt op dat Europa verdeeld is tussen degenen die Trumps provocaties negeren vanwege het Amerikaanse militaire belang, en degenen die vinden dat de trans-Atlantische band feitelijk verbroken is.
Tegelijk ontwikkelt Trump alternatieve structuren, zoals zijn zogeheten ‘vredesraad’, wat volgens Crump een bewuste stap weg van de Verenigde Naties is en het machtsdenken van Washington institutionaliseert. De VN zelf blijkt verzwakt, mede door blokkades van permanente leden en uitgestelde Amerikaanse financiering.
De experts roepen Europa en de EU op tot actie: minder bureaucratie, meer economische druk (de ‘handelsbazooka’), doorgaan met handelsdeals zoals Mercosur en samenwerken met gelijkgestemde landen (bijv. Canada, Noorwegen, het Verenigd Koninkrijk) om een eigen veiligheidsforum te vormen. De kernboodschap is dat het Westen moet leren “de taal van de macht” te spreken; passiviteit kan ertoe leiden dat Trump — volgens Crump — op langere termijn een grotere veiligheidsdreiging vormt dan andere autoritaire actoren.