De Taliban is vijf jaar aan de macht: hoe is het leven in Afghanistan nu?

In dit artikel:

Vijf jaar nadat de Taliban op 15 augustus 2021 de macht in Kaboel overnam, zijn de vrijheden in Afghanistan sterk teruggelopen. Vooral vrouwen en meisjes worden door decreten en wetten uit het openbare leven geweerd. Zij mogen onder meer niet naar de meeste scholen, universiteiten, parken en sportvoorzieningen en hebben beperkte toegang tot werk. Ook gelden strenge regels voor kleding, reizen en publieke optredens. De uitvoering verschilt per regio, maar toezicht door de zedenpolitie en de angst voor arrestatie zijn wijdverbreid. Meisjes kunnen bovendien jong worden uitgehuwelijkt en bescherming tegen huiselijk geweld is zeer beperkt.

Ook de persvrijheid is vrijwel verdwenen. Kritiek op de Taliban kan leiden tot willekeurige detentie, mishandeling of marteling. Muziek is aan banden gelegd en radiozenders brengen vooral religieuze programma’s. Volgens Human Rights Watch worden vrouwen gecontroleerd en opgepakt wegens vermeende overtredingen van kledingvoorschriften.

De economie kreeg een zware klap door het vertrek van de Verenigde Staten en het instorten van de buitenlandse steun waarop het land lange tijd dreef. Daar kwamen aardbevingen, overstromingen, droogte en de terugkeer van meer dan vijf miljoen Afghanen uit buurlanden bij. Hoewel de Wereldbank groei ziet in handel, export en belastinginkomsten, dalen de inkomens en neemt de voedselnood toe. Voor ongeveer veertien miljoen mensen dreigt acute honger. Het beleid draagt daaraan bij: vrouwen kunnen nauwelijks werken en de Taliban besteedt ongeveer de helft van de overheidsuitgaven aan veiligheid, terwijl onderwijs en gezondheidszorg weinig middelen krijgen.

Op straat is Afghanistan voor veel inwoners wel veiliger dan vóór 2021. De oorlog met de Navo, inclusief luchtaanvallen en bermbommen, is voorbij. Tegelijkertijd zijn er nog aanslagen van Islamitische Staat, spanningen met Pakistan en criminaliteit. Een deel van het veiligheidsapparaat wordt bovendien ingezet tegen de bevolking.

Verzet blijft bestaan. Meisjes krijgen soms in het geheim onderwijs en kritiek klinkt via sociale media. Een vrouwenprotest in Herat werd in juni gewelddadig beëindigd; daarbij kwamen een vrouw en een kind om. Ook het National Resistance Front en andere groepen claimen kleinschalige aanvallen, al zijn die moeilijk onafhankelijk te controleren.

Internationaal raakt de Taliban minder geïsoleerd. India, Oezbekistan en andere landen zoeken samenwerking uit handels- en veiligheidsoverwegingen, terwijl bedrijven uit onder meer China, Turkije en Qatar belangstelling hebben voor mijnbouw en infrastructuur. Europese landen en hulporganisaties onderhouden eveneens contact, onder meer over hulp, drugsbestrijding en mogelijke terugkeer van Afghanen. Die pragmatische contacten zijn omstreden, omdat mensenrechten nauwelijks verbetering opleveren en terugkeer voor veel Afghanen onveilig blijft.