De stem van internationals kan bij de Amsterdamse verkiezingen bepalend zijn
In dit artikel:
In Amsterdam beschikken tienduizenden inwoners zonder Nederlands paspoort over lokaal stemrecht, maar hun politieke gewicht wordt vaak genegeerd terwijl het bepalend kan zijn voor de samenstelling van de gemeenteraad. Politicoloog Floris Vermeulen wijst erop dat de groep internationals de afgelopen twintig jaar sterk is gegroeid — mogelijk zo’n 100.000 extra potentiële stemmen — en in 2022 al goed was voor ongeveer 15% van het electoraat, wat neerkomt op bijna zeven ‘virtuele’ raadszetels. O&S onderzoekt binnenkort hoeveel dat aandeel voor 2026 is toegenomen.
Lokale regels sinds 1995 maken het verschil met landelijke verkiezingen: EU-burgers die in Amsterdam zijn ingeschreven mogen direct stemmen; niet-EU-burgers moeten vijf jaar onafgebroken in Nederland verblijven en een geldige vergunning hebben. Bij de raadsverkiezingen van 2022 waren circa 7.000 stemmen nodig voor één van de 45 zetels. Als slechts de helft van de internationale kiesgerechtigden gaat stemmen, kunnen zij al zeven tot tien zetels vertegenwoordigen — genoeg om lokale machtsverhoudingen te verschuiven.
Toch blijft opkomst onder internationals structureel lager dan bij Nederlandse kiezers. Belangrijke oorzaken zijn onwetendheid (veel internationals weten niet dat ze automatisch een stempas ontvangen), taalbarrières, beperkte kennis van het Nederlandse lokale politieke stelsel en een zwakkere binding met de stad door tijdelijke verblijfssituaties. Europees onderzoek (Eureca e.a.) bevestigt dat dergelijke informatiekloof en administratieve verschillen in veel landen tot sterk verminderde participatie leiden.
Partijen hebben verschillend gereageerd: sommige, zoals GroenLinks, D66 en Volt, begonnen Engelstalige informatiecampagnes, vertaalden programma’s of stelden expatcoördinatoren aan; D66 voerde een expatcampagne en zette Greg Shapiro in als lijstduwer. Andere partijen, zoals de SP, voerden juist campagne tegen de groei van de expatpopulatie, wat de politieke gevoeligheid rond dit thema illustreert. Over het algemeen vormen internationals geen eenduidige blokstem, maar vanwege hun hoge opleidingsniveau kunnen vooral D66, VVD, GroenLinks en PvdA voordeel hebben wanneer deze groep bereikt wordt.
Analyses pleiten voor een meer gecoördineerde aanpak: een centrale Engelstalige informatiepoort van de gemeente die duidelijk uitlegt hoe stemmen werkt en welke partijen waarvoor staan, kan veel praktische drempels wegnemen. Ook lokale organisaties zoals buurthuizen, studentenverenigingen en internationale communitygroepen kunnen de verbindende rol vervullen die nodig is om binding en participatie te vergroten. Europees gezien tonen voorbeelden aan dat relatief kleine groepen mobiele kiezers in enkele gevallen beslissend zijn; in Amsterdam kan het openen van een stempasenvelop zomaar meebepalen welke partij de grootste wordt.