De school die zonder rampspoed nooit had bestaan: het explosieve verhaal achter het Scheppersinstituut in Wetteren

In dit artikel:

Het Scheppersinstituut in Wetteren, vandaag een school met meer dan 1.000 leerlingen en een sterke focus op technische en praktijkgerichte opleidingen, ontstond uit een dramatische episode in de industriële geschiedenis van de gemeente.

In 1876 vroeg de bisschop van Gent de Broeders van Scheppers om in Wetteren een weeshuis op te richten. De gemeente telde opvallend veel wezen, vooral door de dodelijke ongevallen in de plaatselijke buskruitfabriek van Jan-Frans Cooppal. De broeders zorgden niet alleen voor opvang, maar richtten ook een boerderij op en begonnen de kinderen onderwijs te geven. Daaruit groeiden opleidingen zoals tuinbouw en schrijnwerkerij, waarvan sommige vandaag nog bestaan.

De financiering van het weeshuis kwam mede van de vier zussen Teichmann, familie van Cooppal. Zij wilden iets doen voor de kinderen van arbeiders die bij ontploffingen in de fabriek waren omgekomen. Hun initiatief, samen met dat van de broeders, legde de basis voor de latere school.

Cooppal had zijn fabriek in Wetteren gevestigd vanwege de ligging aan de Schelde, die transport vergemakkelijkte, en de weinig vruchtbare grond, waardoor veel inwoners werk zochten. De fabriek groeide uit tot de grootste werkgever van de gemeente en leverde buskruit, onder meer voor de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog. Werknemers moesten strikte veiligheidsvoorschriften volgen: metalen onderdelen aan kleding en schoenen waren verboden en transporten over de Schelde werden nauwlettend bewaakt.

Toch vonden er in de 19e en vroege 20e eeuw tientallen explosies plaats. In 1866 kwamen acht mensen om, in 1901 vijf en in 1910 nog eens acht. De zwaarste ramp gebeurde op 29 mei 1880, vermoedelijk nadat een werknemer een bak met buskruit had verplaatst. Een kettingreactie verwoestte het fabrieksterrein, kostte meerdere mensen het leven en verspreidde brokstukken tot op een kilometer afstand. De knal was zelfs in Aalst en Gent hoorbaar. De ramp lokte bovendien veel ramptoeristen, waarvoor extra treinen werden ingelegd.

Op de vroegere fabriekssite bevindt zich nu het farmaceutische bedrijf Ajinomoto OmniChem. Van de buskruitproductie zijn alleen overwoekerde muren en funderingen overgebleven. De school, op minder dan een halve kilometer afstand, herinnert nog nauwelijks aan haar oorsprong. Toch is haar bestaan rechtstreeks verbonden met de fabriek: zonder de slachtoffers en de vele wezen was er waarschijnlijk geen weeshuis gekomen, en zonder dat weeshuis geen Scheppersinstituut in Wetteren. Radio 2 brengt het verhaal in de podcastreeks ‘De Mysteries’.