De schatkist van schrijver Jane Gardam (1928-2025) is gelukkig nog lang niet leeg

In dit artikel:

Jane Gardam, die in 2025 overleed, blijft nieuwe Nederlandse lezers bereiken. Met Kostschool aan zee verschijnt haar elfde vertaalde boek in Nederland. De roman uit 1977 volgt de zeventienjarige Marigold Daisey Green, die opgroeit in een internaat voor jongens in Yorkshire. Haar vader is er conrector en woont met haar in een deel van de school. Marigolds moeder stierf bij haar geboorte; haar vader is teruggetrokken en heeft moeite met sociaal contact.

Marigold geldt als lelijk en dom en wordt door de jongens bespot. Pas nadat een oogafwijking met een bril is verholpen, ontdekt ze lezen. Ze ontwikkelt zich tot een hartstochtelijke lezer, wat zichtbaar is in haar vele verwijzingen naar Engelse literatuur. Haar wereldvreemdheid zorgt er tegelijk voor dat ze de bedoelingen van anderen vaak verkeerd inschat en sociale situaties niet goed begrijpt.

Een belangrijke steun is Paula Rigg, die de huishouding leidt. Achter haar strenge optreden schuilt oprechte genegenheid. Marigolds leven verandert wanneer Grace Gathering, de dochter van de rector, op school belandt nadat ze elders opnieuw is weggestuurd. Grace hernieuwt een vriendschap uit hun vroege jeugd, helpt Marigold met haar uiterlijk en introduceert haar in een bredere sociale wereld. Voor Marigold lijkt ze een beschermende mentor, maar voor de lezer worden haar berekenende en manipulerende kanten geleidelijk zichtbaar.

Buiten de vertrouwde omgeving van haar vaders woning en Paula’s keuken stuit Marigold op bedrog, ijdelheid en opportunisme. De roman presenteert die wereld door haar beperkte blik, waardoor de lezer sommige ontwikkelingen eerder doorziet dan zij. De personages zijn uitgesproken en krijgen in haar verbeelding soms bijna een typisch, herkenbaar karakter.

De literaire verwijzingen en de eigenzinnige beeldspraak van de vertelster geven het boek extra kleur. Vertaler Gerda Baardman weet bovendien Engelse culturele en literaire elementen begrijpelijk over te brengen. De recensie ziet in Kostschool aan zee een geestige en rake coming-of-ageroman en concludeert dat Gardams oeuvre nog veel onontdekte waarde bevat.