"De Russen zijn eigenlijk hetzelfde als wij"

In dit artikel:

Marie-Thérèse ter Haar, decennialang bemiddelaar tussen Rusland en het Westen, ziet zich gedwongen te stoppen met het organiseren van reizen naar Rusland omdat dat haar volgens de brancheorganisatie en de sanctieregelgeving een forse boete of zelfs gevangenisstraf kan opleveren. Ter Haar bouwde vanaf de jaren negentig een carrière op rondom Rusland: ze studeerde Russisch, woonde langere tijd in Leningrad, startte een reisbureau in Rusland en richtte in 2001 de Rusland Academie op. Met vertalingen, handelsmissies, lezingen en jaarlijks honderden reizen (zeker 600–700 personen per jaar in betere tijden) verbond zij Nederlandse en Europese reizigers, bedrijven en culturele instellingen met Rusland en andere voormalige Sovjetrepublieken.

Haar betrokkenheid begon al als tiener tijdens OAD-busreizen naar Moskou in 1983; later leefde ze jarenlang tussen Nederland en Rusland en ontwikkelde ze een diepgaande kennis van Russische samenleving en zakenleven. In de jaren negentig en vroeg-2000 was er veel ruimte voor haar activiteiten; ze hielp westerse ondernemers wegwijs te worden in de lokale praktijk en cultuur.

De geopolitieke verschuivingen na 2014 — de Maidan in Oekraïne en de annexatie van de Krim — leidden tot een afname van opdrachten en inkomsten. Na de inval van Rusland in Oekraïne in 2022 verslechterde de situatie ingrijpend: sancties, een verbod op zakendoen en een dominante westerse boodschap over Rusland maakten het organiseren van reizen en handelsmissies praktisch onmogelijk. Ter Haar probeerde haar organisatie te redden door bezuinigingen en verkoop van haar huis, maar moest medewerkers laten gaan en zag ook Russische partners (hotels, gidsen) hun inkomen verliezen.

Persoonlijk kreeg ze te maken met een publiekelijke hetze: ze werd in media en op sociale platforms beschuldigd van banden met Poetin, lezingen werden gecanceld of mondig verstoord en ze ontving bedreigingen en verbaal geweld. Om de dreiging te beperken veranderde ze de bedrijfsnaam in Eurazië Instituut. Na een periode van psychische malaise herpakte ze zich enigszins dankzij steun uit alternatieve media en kleine, geïnteresseerde groepen: in 2024–2025 begeleidde ze zeven groepjes; voor 2026 had ze honderden aanmeldingen.

Dat enthousiasme werd onderbroken door een brief van de ANVR, waarin werd gewezen op mogelijke overtreding van de Sanctiewet 1977 bij het faciliteren van reizen naar Rusland — met als gevolg een boete tot circa 90.000 euro of een gevangenisstraf tot zes jaar. Na overleg en afwegingen concludeerde Ter Haar dat het risico te groot is en besloot ze voorlopig geen reizen meer te organiseren.

In plaats van emigratie kiest ze ervoor in Nederland te blijven pleiten voor nuance en het behoud van contacten tussen West en Rusland. In 2025 publiceerde ze bovendien een boek, De visie van Toergenjev, waarin zij parallellen trekt tussen de 19e‑eeuwse betrekkingen tussen Rusland en het Westen en de huidige tijd. Haar verhaal illustreert hoe politieke spanningen individuele bemiddelaars en culturele bruggenbouwers kunnen treffen — en welke economische en persoonlijke gevolgen dat heeft, zowel voor haar als voor haar Russische partners.