De rekening van hoge Europese staatsschuld loopt snel op

In dit artikel:

De Europese staatsschulden zijn sinds de eurocrisis opnieuw sterk opgelopen. De gemiddelde staatsschuld in de eurozone steeg van 69,3 procent van het bbp in 2008 naar 88,9 procent eind maart van dit jaar. In het eerste kwartaal hadden EU-landen gemiddeld een begrotingstekort van 3,1 procent en nam de schuld in negentien van de 27 lidstaten toe. Vooral Finland, Bulgarije, Polen, Roemenië en Frankrijk zagen hun schuld relatief sterk stijgen.

De combinatie van hoge schulden, aanhoudende tekorten, geringe economische groei en hogere rentes maakt Europese overheden kwetsbaarder. Tijdens de coronapandemie hield de Europese Centrale Bank de rente laag en kocht zij op grote schaal staatsobligaties. Daardoor was lenen goedkoop; eind 2020 bedroeg de gemiddelde rente op tienjarige staatsleningen in de eurozone zelfs -0,23 procent. Door de hoge inflatie en renteverhogingen van de ECB is die situatie voorbij. De ECB-rente staat inmiddels op 2,5 procent en de financieringskosten lopen in veel landen snel op.

Frankrijk vormt volgens de auteur het grootste risico. De staatsschuld van de op een na grootste economie van de EU bedraagt inmiddels ongeveer 3.500 miljard euro, oftewel 117,5 procent van het bbp. De rente op Franse tienjarige staatsleningen steeg in zes maanden van 3,3 naar 4,5 procent, waardoor Frankrijk inmiddels duurder leent dan Griekenland. De Franse staat betaalde vorig jaar 66 miljard euro aan rente; in de eerste helft van dit jaar was dat al 34,5 miljard euro. De Franse Rekenkamer waarschuwt dat de rentelasten bij ongewijzigd beleid in 2029 kunnen oplopen tot 100 miljard euro.

Frankrijk kampt daarnaast met hoge overheidsuitgaven, omvangrijke sociale lasten en al drie jaar een begrotingstekort van meer dan 5 procent. Vooral zorg en pensioenen drukken zwaar op de begroting. Politieke pogingen om te bezuinigen of de pensioenleeftijd te verhogen stuiten echter op grote weerstand. Eerdere premiers verloren hun positie na dergelijke plannen, terwijl de verhoging van de pensioenleeftijd inmiddels is teruggedraaid. Ook Marine Le Pen, favoriet voor de komende presidentsverkiezingen, wil de pensioenleeftijd niet verhogen. De economie groeide nauwelijks en kromp in de eerste helft van het jaar met 0,2 procent, waardoor de schuld verder kan oplopen.

Een Franse schuldencrisis zou gevolgen hebben voor de hele eurozone. Franse staatsleningen worden op grote schaal aangehouden door banken, verzekeraars en pensioenfondsen. Als beleggers die leningen riskanter vinden, stijgt de Franse rente en kunnen zij ook andere landen met hoge schulden mijden, zoals Griekenland, Italië, België en Spanje. Daardoor kunnen rentes in de hele eurozone oplopen en kan opnieuw financiële besmetting ontstaan. Frankrijk is volgens de auteur te groot om failliet te laten gaan én te belangrijk om te negeren.

De Europese begrotingsregels zouden zulke risico’s moeten beperken: tekorten mogen in principe niet boven 3 procent van het bbp uitkomen en staatsschulden niet boven 60 procent. Volgens de auteur handhaaft de Europese Commissie deze regels echter al jaren onvoldoende. Ook worden extra defensie-uitgaven tijdelijk buiten beschouwing gelaten en heeft het gezamenlijke coronaherstelfonds de Europese schulden verder verhoogd. De centrale waarschuwing luidt daarom dat Europa, door oplopende schulden, hogere rentelasten, zwakke groei en gebrekkig toezicht, opnieuw in een schuldencrisis kan belanden.