De prijs van paniek: hoe criminelen voedingsbedrijven proberen af te persen (en wat die daartegen doen)
In dit artikel:
In Oostenrijk is dit weekend een poging tot opzettelijke besmetting van babyvoeding ontdekt: een consument vond een potje HiPP-babypuree waarin rattenvergif was aangebracht. Niemand heeft er tot nu toe van gegeten, maar de vrees bestaat dat meer besmette potjes in omloop kunnen zijn. Kort daarna werden in Brno (Tsjechië) ook twee vergiftigde potjes aangetroffen. Autoriteiten vermoeden dat het om een afpersingspoging gaat; uit voorzorg riep HiPP al zijn assortiment terug in Oostenrijk en ook producten in Tsjechië en Slowakije zijn uit de schappen gehaald.
De politie in Oostenrijk roept het publiek op om tips te melden. Volgens getuigen waren de verdachte potjes vaak al geopend (geen normaal klikgeluid) en hadden ze een afwijkende, licht bedorven geur; ook zouden sommige potjes een witte sticker met een rode cirkel op de bodem dragen. HiPP heeft een hotline geopend en het Oostenrijkse voedselagentschap waarschuwt voor voorzichtigheid totdat het onderzoek is afgerond. Voor de in België verkochte HiPP-producten bestaat op dit moment geen aanleiding tot zorg.
Dergelijke gevallen zijn zeldzaam maar niet nieuw. In België en daarbuiten zijn eerder al dreigbrieven verstuurd waarin voedingsbedrijven werden gechanteerd. In 2019 ontvingen onder meer IJsboerke en Jules Destrooper (en buitenlandse merken) brieven waarin 300.000 euro in bitcoin werd geëist met de bedreiging voeding te vergiftigen met oleandrine; die zaak bleek achteraf loos alarm. Meer concreet en ernstiger was de zaak van 2002: een man uit Turnhout (Frans V.L.) spoot insecticide in Campina-producten in de winkelrekken, waarna vier mensen ziek werden. Hij werd later met hulp van politie en FBI opgepakt en tot tien jaar cel veroordeeld.
Specialisten benadrukken dat de zwakste schakel vaak de detailhandel is. Julie Strypstein, directeur operations van vzw FoodSecurity (die bedrijven helpt bij crises), legt uit dat producenten en retailers werken met zogenoemde “food defense”-maatregelen: fysieke toegangsbeperkingen tot productieruimtes, uitgebreide kwaliteitscontroles, traceerbaarheid van grondstof tot eindproduct, regelmatige audits en training van personeel. Voedingsfederatie Fevia wijst erop dat Belgische bedrijven al jaren zwaar investeren in preventie en controles; volgens de Global Food Security Index van The Economist staat België hoog op het vlak van voedselveiligheid.
Praktisch gezien proberen daders met dreigementen eerder paniek te zaaien om persoonlijk financieel gewin af te dwingen dan om massaschade aan te richten; grootschalige besmetting is logistiek moeilijk te realiseren. Bij meldingen beoordeelt FoodSecurity eerst de waarschijnlijkheid en werkt vervolgens samen met politie om mogelijke besmettingspunten te lokaliseren. Consumenten wordt aangeraden op verpakkingsintegriteit te letten (klikdeksel, vreemde geur) en verdachte producten te melden bij de relevante instanties of bij de fabrikant.