De poortwachters van de journalistiek zijn ontmaskerd

In dit artikel:

De Raad voor de Rechtspraak werkte vanaf 2021 aan een nieuwe persrichtlijn voor de toegang tot rechtszaken. Begin 2025 bleek daarin te staan dat in principe alleen journalisten met een perskaart van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) rechtszaken mochten verslaan. Onafhankelijke journalisten zonder zo’n kaart zouden daardoor worden uitgesloten, ongeacht hun ervaring of werkzaamheden.

Rico Brouwer van Potkaars, Djamila le Pair van Pinch of Soot en Sander Compagner van De Andere Krant stapten tegen dit beleid naar de rechter. Zij stelden dat de overheid niet mag bepalen wie journalist is of toegang tot de rechtspraak krijgt op basis van lidmaatschap van een beroepsvereniging. Volgens hen was het beleid bovendien in strijd met artikel 10 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, dat de vrijheid van meningsuiting en informatie beschermt.

Op 7 april kregen de eisers gelijk. De rechter verklaarde het accreditatiebeleid onrechtmatig en onverbindend. De staat ging niet in hoger beroep. Via een verzoek op grond van de Wet open overheid werd later duidelijk dat rechtbankverslaggever Saskia Belleman van De Telegraaf en NVJ-secretaris Thomas Bruning hadden meegedacht over de richtlijn. Hun betrokkenheid was volgens de betrokken journalisten niet openbaar gemaakt; de Telegraaf en Belleman reageerden niet op vragen daarover.

De Raad voor de Rechtspraak werkt inmiddels aan een nieuw accreditatiesysteem, waarvan de inhoud nog niet bekend is. De zaak heeft volgens de initiatiefnemers laten zien dat persvrijheid niet afhankelijk mag worden gemaakt van een officiële perskaart en dat dergelijke rechten zo nodig juridisch moeten worden afgedwongen.