'De paranoia slaat toe': Bellingcat-oprichter voelt de druk van Rusland - én van Trumps VS
In dit artikel:
Eliot Higgins, oprichter van onderzoekscollectief Bellingcat, leidt zijn organisatie vanuit een kantoor in Leicester, maar het team werkt verspreid over de wereld: dertig medewerkers in twintig landen. Higgins, die in 2014 van hobbyist in fact‑checking uitgroeide tot OSINT‑pionier, bouwde met open source intelligence (onderzoek gebaseerd op vrij toegankelijke bronnen) een reputatie door grote dossiers bloot te leggen, zoals het neerhalen van vlucht MH17 en de vergiftiging van Sergej en Julia Skripal.
Bellingcat groeide uit tot een professionele onderzoeksorganisatie met sterke banden met Nederland: het administratieve hoofdkantoor staat hier, de Nederlandse Postcode Loterij is een belangrijke geldschieter en de methode wordt op Nederlandse opleidingen onderwezen. In 2024 rapporteerde de organisatie een omzet van ongeveer 10 miljoen euro; Higgins kreeg dat jaar ook een eredoctoraat van de Universiteit Leiden.
De kern van Bellingcats missie blijft hetzelfde: misstanden vinden en verifiëren met open bronnen. Higgins benadrukt dat onderwijs een prioriteit is — niet om van alle studenten factcheckers te maken, maar om kritische burgers te vormen die begrijpen hoe sociale platforms informatie versterken en manipulatie kunnen verspreiden. Praktisch werk van Bellingcat bouwt vaak voort op “broodkruimels” op internet: foto’s, video’s en andere sporen waarmee locaties en personen kunnen worden getraceerd, zoals bij het recente onderzoek dat bewijs leverde dat de voortvluchtige Ierse misdaadbaas Daniel Kinahan zich in de Verenigde Arabische Emiraten bevond; dat onderzoek droeg bij aan zijn arrestatie en mogelijke uitlevering.
Tegelijkertijd worstelt Bellingcat met nieuwe uitdagingen. Het publiek is versnipperd over vele platforms, waardoor bereik winnen lastiger is dan vroeger toen Twitter centraal stond. De opkomst van kunstmatige intelligentie maakt fabricage van beelden en audio eenvoudiger; Bellingcat blijft vertrouwen op meervoudige, onafhankelijke bronnen om echtheid vast te stellen, maar erkent dat deepfakes de analyse zwaarder kunnen belasten. In maart ontdekte de organisatie een reeks door AI gegenereerde video’s in India die door de regerende BJP werden verspreid om anti‑moslimsentiment aan te wakkeren; meldingen bij de platforms leverden weinig op, wat frustratie oproept over de respons van techbedrijven.
Bellingcat is ook zelf doelwit van desinformatie en digitale aanvallen geweest: Russische bots produceerden een valse BBC‑uiting die Higgins in verband bracht met een vermeende aanslag, en er zijn eerdere cyberaanvallen vanuit Rusland geweest. De organisatie investeert daarom in beveiliging en training, maar zegt dat volledige bescherming lastig is. Politieke spanningen hebben ook persoonlijke gevolgen; Higgins vermijdt voorlopig de VS uit voorzorg nadat hij zijn naam op een lijst van interesse zou hebben teruggezien in een intern onderzoek bij het State Department.
Om hun werk effectiever te maken, zoekt Bellingcat steeds vaker samenwerking met traditionele media, documentaires en diverse platforms om publiek te bereiken in plaats van te wachten tot dat publiek hen vindt. Ondanks kritiek — onder meer van publieke figuren als Elon Musk — en de toenemende technische complexiteit, gelooft Higgins dat open source‑onderzoek voorlopig onmisbaar blijft voor het blootleggen van misstanden en het controleren van macht.