De overheid moet haar omgang met soevereinen veranderen, zeggen onderzoekers; of dat gaat lukken, is de vraag

In dit artikel:

Een twee jaar durend onderzoek van onderzoeksbureau Emma, uitgevoerd in opdracht van Politie en Wetenschap, werpt nieuw licht op de Nederlandse soevereinenbeweging. Onderzoekers Hans Moors, Merel van Rees-Van Bekkum en Linda de Veen spraken uiteindelijk twaalf soevereinen voor het rapport ‘Van mens tot mens’. Soevereinen erkennen het gezag van de overheid niet, omdat zij vinden dat niemand boven hen staat en de overheid haar maatschappelijke taak niet meer vervult.

Bij alle geïnterviewden speelde een concrete negatieve ervaring met de overheid een belangrijke rol. Genoemd werden onder meer uithuisplaatsing van een kind, oplopende schulden waarbij instanties niet naar hun situatie luisterden, de toeslagenaffaire, de afhandeling van aardbevingsschade in Groningen en coronamaatregelen. Daardoor verloren zij het vertrouwen in de overheid. Volgens de onderzoekers zijn soevereinen echter niet sociaal afgehaakt: veel van hen zijn actief in hun buurt, helpen buren en volgen maatschappelijke ontwikkelingen. De meesten willen met rust worden gelaten en wijzen geweld af. Slechts een zeer kleine minderheid vindt geweld geoorloofd en een nog kleinere groep zou het zelf gebruiken.

Botsingen ontstaan wanneer soevereinen bijvoorbeeld hun kinderen niet naar school sturen of geen belasting betalen. Vervolgens raken beide partijen volgens Moors verwikkeld in een juridische loopgravenoorlog, die de overheid door haar grotere macht en middelen altijd wint. Dat kan het wantrouwen verder versterken.

Moors ziet de beweging als een radicale voorloper van de bredere groei van anti-institutionele en populistische opvattingen. Hij pleit daarom voor een andere, respectvolle benadering. Ambtenaren zouden eerst moeten vragen welke grief iemand heeft, in plaats van direct te wijzen op overtredingen. Nabijheid en serieus luisteren kunnen het vertrouwen verbeteren. De politie en sommige gemeenten trainen medewerkers daar al in. In Súdwest-Fryslân worden meldingen centraal beoordeeld en wordt per geval bepaald of een gesprek, geen actie of politie-inzet nodig is. Volgens Moors werkt die aanpak, al twijfelt hij of alle overheidsinstanties hun toon en werkwijze zullen aanpassen.