De operawereld is keihard, laat de documentaire 'Tot de laatste noot' zien, zeker voor vrouwen

In dit artikel:

Een nieuwe documentaire volgt vier (mezzo)sopranen van verschillende generaties en onderzoekt hoe leeftijd, lichaam en vakmanschap elkaar in de operawereld beïnvloeden. Het gaat om Sandrine Piau (1965), Doris Soffel (1948), Roberta Alexander (1949) en Charlotte Margiono (1955). Door archief- en actuele fragmenten laat de film zowel hoogtepunten uit hun loopbanen zien als de huidige positie van deze zangeressen in een beroep dat extreem veeleisend en hard kan zijn.

De documentaire belicht twee belangrijke knelpunten: de biologische realiteit — met name het verlies van hoge registers rond de overgang, een onderwerp dat lange tijd taboe was — en de harde, soms esthetische normen van regisseurs en recensenten. Roberta Alexander worstelde twaalf jaar met stemproblemen maar keerde artistiek sterk terug; ze overleed vorig jaar terwijl ze herstelde van ziekte. Charlotte Margiono beëindigde haar podiumloopbaan in 2010 na een kritische recensie, bleef wel muziek maken (onder meer blokfluit) en zingt nu meer voor plezier dan voor carrière. Sandrine Piau, breder bekend als barokspecialiste, zingt op 60-jarige leeftijd nog steeds en heeft zich zelfs naar hedendaags repertoire uitgebreid. Doris Soffel toont zich in de film als de meest uitgesproken diva: onverzettelijk en verlangend naar bevestiging en het ultieme podium.

De film maakt zichtbaar hoe vrouwen in opera strenger op uiterlijk en leeftijd beoordeeld worden (alleen al maat 38 kan al problemen geven) en geeft zeldzaam ruimte aan de waardigheid van ouder worden. Als tegengeluid tegen de eis tot ‘dodelijke perfectie’ biedt de documentaire zowel persoonlijke verhalen als een kritische blik op een cultuur die talenten selectief en soms meedogenloos behandelt.