De onmeetbaar negatieve gevolgen van EU-anti-witwasregels

In dit artikel:

De Algemene Rekenkamer concludeert in het rapport *Gevolgen groot, opbrengsten onbekend* uit 2026 dat de Nederlandse aanpak van witwassen veel geld kost, maar onvoldoende aantoonbare resultaten oplevert. De kritiek betreft de uitvoering van Europese anti-witwasregels, die sinds 1991 in zes richtlijnen zijn vastgelegd en in nationale wetgeving, zoals de Nederlandse Wwft, zijn omgezet.

De regels gelden inmiddels niet alleen voor banken en andere financiële instellingen, maar ook voor onder meer accountants, belastingadviseurs, notarissen, advocaten, makelaars, casino’s, cryptobedrijven, handelaren in luxegoederen, crowdfundingplatforms en professionele voetbalclubs. Nieuwe EU-verordeningen moeten bovendien leiden tot verdere harmonisatie en meer Europees toezicht.

Voor het onderzoek analyseerde de Rekenkamer gegevens van acht banken. Hun gezamenlijke uitgaven aan witwasbestrijding stegen van 1,16 miljard euro in 2021 naar 1,6 miljard euro in 2024, een reële stijging van 16,7 procent. In 2024 werkten bij deze banken ongeveer 13.000 voltijdbanen aan de controles. De bedragen hebben alleen betrekking op de onderzochte banken en vormen dus geen totaal voor de hele Nederlandse financiële sector.

Volgens de Rekenkamer zijn de maatschappelijke gevolgen groot, terwijl de opbrengsten grotendeels onbekend blijven. Banken kunnen volgens het artikel niet duidelijk aantonen dat hun controles leiden tot meer opsporing of veroordelingen. Tegelijkertijd nam het aantal witwaszaken dat het Openbaar Ministerie behandelde toe van 2.101 in 2016 naar 3.554 in 2019. Tijdens de coronaperiode 2020-2022 steeg het aantal verdachten volgens de aangehaalde overheidsgegevens met nog eens 26 procent. Deze cijfers bewijzen op zichzelf niet dat de regelgeving ineffectief is, maar staan volgens de auteur wel op gespannen voet met de beoogde resultaten.

De Rekenkamer signaleert daarnaast dat banken door toezicht en mogelijke sancties zeer risicomijdend zijn geworden. Daardoor voeren zij soms strenge en onvoldoende onderbouwde controles uit of mijden zij bepaalde klantgroepen. Als voorbeeld noemt het rapport een protestantse kerk waarvan de bankrekening na een naamswijziging dreigde te worden beëindigd, omdat de bank geen kerken meer wilde bedienen.

Het artikel onderschrijft de conclusies van de Rekenkamer en noemt de regelgeving onnodig complex, duur en belastend voor burgers en bedrijven. De auteur ziet de uitbreiding van Europees toezicht, waaronder de geplande EU-anti-witwasverordening van 10 juli 2027, bovendien als een verdere overdracht van bevoegdheden van Nederland naar Brussel. Die politieke duiding is een mening van de auteur en geen afzonderlijke conclusie van de Rekenkamer.